RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA TIJORAT BANKLARINING XALQARO KREDIT RESURSLARIGA KIRISH IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISH
Keywords:
raqamli texnologiyalar, tijorat banklari, xalqaro kredit resurslari, axborot assimetriyasi, kiberxavfsizlik, risk ma’lumotlarini yig‘ish, sun’iy intellekt.Abstract
Maqolada raqamli texnologiyalarning tijorat banklari uchun xalqaro kredit resurslariga kirish imkoniyatlarini kengaytirishdagi o‘rni kontseptual jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot Bazel qo‘mitasi, Moliyaviy barqarorlik kengashi, Xalqaro valyuta fondi va Jahon banki hujjatlari hamda O‘zbekiston qonunchiligini qiyosiy o‘rganishga asoslangan. Kreditorlarning axborot talablari, raqamli vosita, asosiy xavf va nazorat chorasini bog‘lovchi matritsa ishlab chiqilgan. Moliya sektori bahosiga ko‘ra, mamlakatda to‘lov infratuzilmasi va mijozni elektron identifikatsiya qilish tizimlari mavjud, biroq nazorat hisobotlaridagi ma’lumotlar sifati yaxshilanishi lozim. Maqolada kreditorlarga mo‘ljallangan raqamli ma’lumot platformasining tarkibi, uch bosqichli joriy etish yo‘l xaritasi va natijalarni o‘lchash ko‘rsatkichlari taklif etilgan. Raqamli vositalar axborot assimetriyasini kamaytirishi mumkin, ammo kirish imkoniyati kapital yetarliligi va aktivlar sifati bilan belgilanishi qayd etilgan.
References
1. Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Balance of Payments, International Investment Position and External Debt of Uzbekistan. Quarterly Report, Half I of 2026. Tashkent, 2026. URL: https://cbu.uz/upload/medialibrary/853/eex43g22cwj26f1mcwypelr0qhchzbxv/eng_BOP_IIP_ED_2026Q2.pdf. Murojaat sanasi: 2026 yil 9 oktyabr.
2. World Bank, International Monetary Fund. Republic of Uzbekistan: Financial Sector Assessment. Washington, DC: World Bank, July 2025. URL: https://documents1.worldbank.org/curated/en/099072925165040123/pdf/BOSIB-098cfdae-26d9-446a-9607-c30f373e1f1b.pdf. Murojaat sanasi: 2026 yil 9 oktyabr.
3. Stiglitz J.E., Weiss A. Credit rationing in markets with imperfect information. American Economic Review, 1981, vol. 71, no. 3, pp. 393-410.
4. Vives X. Digital disruption in banking. Annual Review of Financial Economics, 2019, vol. 11, pp. 243-272.
5. Boot A., Hoffmann P., Laeven L., Ratnovski L. Fintech: what’s old, what’s new? Journal of Financial Stability, 2021, vol. 53, article 100836.
6. He D., Leckow R., Haksar V. et al. Fintech and Financial Services: Initial Considerations. IMF Staff Discussion Note SDN/17/05. Washington, DC: International Monetary Fund, June 2017.
7. Basel Committee on Banking Supervision. Sound Practices: Implications of Fintech Developments for Banks and Bank Supervisors. Basel: Bank for International Settlements, February 2018.
8. Basel Committee on Banking Supervision. Principles for Operational Resilience. Basel: Bank for International Settlements, March 2021.
9. Basel Committee on Banking Supervision. Principles for Effective Risk Data Aggregation and Risk Reporting (BCBS 239). Basel: Bank for International Settlements, January 2013.
10. Financial Stability Board. Artificial Intelligence and Machine Learning in Financial Services: Market Developments and Financial Stability Implications. Basel: FSB, 1 November 2017.
11. O‘zbekiston Respublikasining 2019 yil 5 noyabrdagi O‘RQ-580-son “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuni.
12. O‘zbekiston Respublikasining 2019 yil 2 iyuldagi O‘RQ-547-son “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni.
13. O‘zbekiston Respublikasining 2022 yil 15 apreldagi O‘RQ-764-son “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi Qonuni.
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 5 oktyabrdagi PF-6079-son Farmoni “«Raqamli O‘zbekiston-2030» strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 12 maydagi PF-5992-son Farmoni “2020-2025 yillarda O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi”.

