ARAB BALOG‘AT ILMINING TARIXIY SHAKLLANISH BOSQICHLARI VA NAZARIY EVOLYUTSIYASI

Xasanov Islombek Xasanboy o‘g’li; Ahmadxo‘jayeva Munisa

Authors

Xasanov Islombek Xasanboy o‘g’li Oriental universiteti, Sharq tillari kafedrasi katta oʻqituvchisi Author
Ahmadxo‘jayeva Munisa Oriental universiteti 4-bosqich talabasi Author

Keywords:

balog‘at, ma’oniy, bayon, badi’, nazm nazariyasi, Qur’on uslubi, arab adabiyoti.

Abstract

Mazkur tezisda arab balog‘at ilmining shakllanishi, tarixiy rivojlanish bosqichlari hamda nazariy asoslarining evolyutsiyasi ilmiy tahlil qilinadi. Tadqiqot johiliyat davri og‘zaki poetik an’analaridan boshlab, Qur’on nozil bo‘lishi bilan yuzaga kelgan til-estetik jarayonlar, Abbosiylar davrida nazariy tizimlashuv bosqichi va keyingi ilmiy maktablar faoliyatigacha bo‘lgan davrni qamrab oladi. Balog‘at ilmining ma’oniy, bayon va badi’ kabi asosiy tarkibiy qismlari shakllanish jarayoni yetakchi mutafakkirlar asarlari asosida ochib beriladi. Xususan, Abdulqohir al-Jurjoniy nazariyasi balog‘at ilmining mantiqiy-falsafiy asoslarini mustahkamlagani ilmiy dalillar bilan asoslanadi. Tadqiqot natijalari arab stilistik tafakkurining bosqichma-bosqich ilmiy tizimga aylanish jarayonini ko‘rsatadi.

References

1. Dr. Mustafo as-Soviy al-Juvayniy. Manhaju az-Zamahshariy fi tafir al Qurʼan va bayani iʼjazihi. Dor al Maorif. Misr. – B. 275. 1984.

2. Ergashev, O. B. Aristotel mantig’ining arab tiliga tarjima qilinishi va Islom olamiga yoyilishi) Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)ISSN: 2181-1784. 4(7), July, 2024.

3. Izutsu, T. God and Man in the Qur’an. – Tokyo, 1964.

4. Mamadaliyev, A.A., Izzetova, E.M. Arab-musulmon sharqida madaniyat va ilmiy falsafiy fikr taraqqiyotining tarixiy rekonstruksiyasi (VIII-XII asrlar). Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. (E)ISSN: 2181-1784. 5(3), March, 2025.

5. Muhammad Abd al-Muttalib. Uslubiyat al-Qur’an. Qohira: Dar al-Fikr, 1980.

6. Neuwirth A. The Qur’an as Text. – Leiden, 1996.

7. Nosirova, M. A. “Arab tili stilistikasi”, Toshkent Davlat sharqshunoslik instituti, 2017.

8. السكاكي، أبو يعقوب. مفتاح العلوم. بيروت: دار الكتب العلمية، 1987.

9. عبد القادر حمراني. الفكر الأسلوبي لدى عبد القاهر الجرجاني جسور المعرفة Volume 3, Numéro 10, Pages 376-389. 2017-06-01

10. القزويني، جلال الدين. تلخيص المفتاح في المعاني والبيان والبديع. بيروت: دار الفكر، 1998.