GAPDA SINTAKTIK MUNOSABATLARNING ZANJIRLI TABIATI VA ULARNING IFODALANISHI
Keywords:
hokim va tobe qism, sintaktik pozitsiya, gap tuzilishi, argument strukturasi, nutq zanjiri, so‘z shakli, sintaktik bog‘lanish, kelishik kategoriyasi, qaratqich kelishigi, tushum kelishigi, kesim, kengaytiruvchilar.Abstract
Mazkur tadqiqotda gap tarkibidagi hokim va tobe qismlarning sintaktik vaziyati hamda ularning o‘zaro munosabatlari tahlil qilinadi. Xususan, tobe qismning vaziyati aniq bo‘lishi, hokim qismning vaziyati esa nutq zanjiri davomida bosqichma-bosqich aniqlanishi ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqotda so‘z shakllarining o‘zaro bog‘lanish mexanizmi, ularning sintaktik pozitsiyalari hamda argument-struktura munosabatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, kesimga nisbatan bir nechta birliklarning kengaygan holda yagona sintaktik pozitsiyada kelishi holatlari izohlanadi. Bunda kelishik shakllari orqali yuzaga keladigan sintaktik bog‘lanishlar, xususan qaratqich va tushum kelishiklarining funksional roli alohida tahlil qilinadi. Natijada, gap qurilishida sintaktik munosabatlarning dinamik va zanjirli xarakterga ega ekanligi asoslab beriladi.
References
1. A.Nurmonov. S.Nurmonova. Uyushiq kesim va uyushiq gap haqida. Ilmiy xabarnoma, ADU, №4 2013-yil; Нурмонов А. Гап ҳақидаги синтактик назариялар. -Т., 1988. -99 б. B-70-75
2. А.Ғуломов, М.Асқарова. Ҳозирги ўзбек адабий тили. Синтаксис. Т.: Ўқитувчи, 1987. – 256 б. B-70-71
3. Маҳмудов Н., Нурмонов А. Ўзбек тилининг назарий грамматикаси. –Т.: Ўқитувчи, 1995. – Б. 60.
4. Менглиев Б.Р. Морфологик воситаларнинг маъновий хусусиятлари ва синтактик имкониятлари: Филол. фанлари номзоди …дисс.автореф.-Т., 1996.-18 б.
5. Нурмонов А. Гап ҳақидаги синтактик назариялар. -Т., 1988. -99 б.; Маҳмудов Н., Нурмонов А. Ўзбек тилининг назарий грамматикаси. - Т.: Ўқитувчи, 1995. – Б. 60.
6. Нурмонов А. Гап ҳақидаги синтактик назариялар. –Т., 1988. -99 б;
7. Ўзбек тили грамматикаси. II-том. Синтаксис. Ғ.Абдураҳмонов ва бошқ. Т.: Фан, 1976. 560 б. B-116-117
8. Ҳ.Усмонова. “Ўзбек тилидаги гап бўлакларининг позицион структураси” Филол.фан. док. дис.. автореф. T., 2009. 39 b.
