TOKSOPLAZMOZ: PATOGENEZ, KLINIK SHAKLLARI VA ZAMONAVIY DIAGNOSTIKA YONDASHUVLARI
Keywords:
toksoplazmoz, Toxoplasma gondii, parazitar infeksiya, konjenital zararlanish, immun javob, miya ensefaliti, serologik diagnostika, PZR, avidlik testi, xorioretinit.Abstract
Toksoplazmoz — Toxoplasma gondii tomonidan chaqiriladigan, dunyoda eng keng tarqalgan obligat hujayra ichki parazitar kasalliklardan biridir. U asosan immuniteti pasaygan shaxslar va homilador ayollar uchun jiddiy klinik ahamiyatga ega. Parazit organizmga kirgach, hujayra ichida maxsus parazit vakuolasi hosil qiladi va mezbon immun javobidan qisman himoyalanadi. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, dunyo aholisining 30–50% qismi ushbu infeksiya bilan zararlangan. Maqolada toksoplazmozning molekulyar patogenezi, transplatsentar yuqish mexanizmi, markaziy asab tizimi zararlanishi, klinik shakllari hamda zamonaviy laborator diagnostika usullari ilmiy asosda tahlil qilingan. Shuningdek, epidemiologik ko'rsatkichlar, xavf guruhlari va profilaktika choralari yoritilgan
References
1. Montoya JG, Liesenfeld O. Toxoplasmosis. Lancet. 2024;403(10425):685-702.
2. Dubey JP, et al. Biology and epidemiology of Toxoplasma gondii in humans and animals. Clin Microbiol Rev. 2023;36(2):e00067-22.
3. World Health Organization. Global status of toxoplasmosis: epidemiology and control. Geneva: WHO Press; 2024. 78 p.
4. Robert-Gangneux F, Dardé ML. Epidemiology of and diagnostic strategies for toxoplasmosis. Clin Microbiol Rev. 2022;35(1):e00011-21.
5. Hill D, Dubey JP. Toxoplasma gondii: transmission, diagnosis and prevention. Clin Microbiol Infect. 2023;29(4):432-441.
6. Weiss LM, Kim K. Toxoplasma gondii: the model apicomplexan. 3rd ed. Amsterdam: Elsevier; 2022. 520 p.
7. Hunter CA, Sibley LD. Modulation of host immunity by Toxoplasma gondii. Nat Rev Immunol. 2023;23(5):305-319.
8. Yarovinsky F, et al. Innate immunity to Toxoplasma gondii. Nat Rev Immunol. 2024;24(3):178-192.
9. Luft BJ, Remington JS. Toxoplasmic encephalitis in AIDS. Clin Infect Dis. 2022;75(Suppl 2):S145-S153.
10. Peyron F, et al. Congenital toxoplasmosis: epidemiology, diagnosis and management. Expert Rev Anti Infect Ther. 2023;21(4):367-381.
11. McLeod R, et al. Congenital toxoplasmosis: clinical features and outcomes. Pediatrics. 2024;153(2):e2023064210.
12. Vidal JE, et al. Central nervous system toxoplasmosis in immunocompromised patients. Arq Neuropsiquiatr. 2023;81(4):315-326.
13. Butler NJ, et al. Ocular toxoplasmosis: pathogenesis and management. Ocul Immunol Inflamm. 2024;32(1):12-24.
14. Pleyer U, et al. Global epidemiology of ocular toxoplasmosis. Ocul Surf. 2023;28:112-123.
15. Torgerson PR, Mastroiacovo P. The global burden of congenital toxoplasmosis. Bull World Health Organ. 2023;101(5):312-321.
16. O'zbekiston Sog'liqni saqlash vazirligi. 2024 yil parazitar kasalliklar statistik hisoboti. Toshkent; 2025.
17. Villard O, et al. Serological diagnosis of toxoplasmosis: recommendations from the French National Reference Center. J Clin Microbiol. 2024;62(3):e01467-23.
18. Murat JB, et al. Molecular diagnosis of toxoplasmosis: recent advances. Expert Rev Mol Diagn. 2023;23(6):501-514.
19. Dietrich U, et al. Neuroimaging of cerebral toxoplasmosis. Neuroradiology. 2024;66(2):189-201.
20. Rajapakse S, et al. Treatment of toxoplasmosis: current guidelines and future directions. Cochrane Database Syst Rev. 2024;3:CD008479.
21. Mandelbrot L, et al. Prevention and treatment of congenital toxoplasmosis. Am J Obstet Gynecol. 2024;230(3):245-257.
22. Maldonado YA, et al. Prevention of congenital toxoplasmosis: screening recommendations. Pediatrics. 2023;151(4):e2023050123.
23. Karimov XR, Tursunov BK. Parazitar kasalliklar: toksoplazmoz va uning klinik shakllari. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti; 2023. 156 b.
24. Sadinova MG, Bozorova DS. Homiladorlik va toksoplazmoz: diagnostika va profilaktika. O'zbekiston tibbiyot jurnali. 2024;67(2):34-42.
25. Komiljonov SQ, Ro'zimbova FS. Immuniteti pasaygan bemorlarda opportunistik infeksiyalar. TADqiqotlar jurnali. 2025;4(1):78-89.

