IQLIM O‘ZGARISHI NATIJASIDA HARORAT VA YOG‘IN REJIMLARINING O‘ZGARISHI BIOXILMA-XILLIK VA EKOTIZIM BARQARORLIGIGA TA’SIRI
Keywords:
iqlim o‘zgarishi, harorat, yog‘in rejimi, bioxilma-xillik, ekotizim barqarorligi, ekologik moslashuv.Abstract
Mazkur tadqiqot iqlim o‘zgarishi natijasida harorat va yog‘in rejimlarining o‘zgarishi bioxilma-xillik hamda ekotizim barqarorligiga ko‘rsatayotgan ta’sirini tahlil qilishga bag‘ishlangan. So‘nggi yillarda global miqyosda kuzatilayotgan iqlimiy o‘zgarishlar ekotizimlarning tabiiy muvozanatini izdan chiqarib, o‘simlik va hayvon turlarining yashash areallariga, populyatsiya dinamikasiga va ekologik jarayonlarga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Tadqiqotda haroratning oshishi va yog‘in rejimidagi o‘zgarishlarning turli ekotizimlar faoliyatiga ta’siri ilmiy manbalar asosida kompleks tarzda o‘rganildi.
Iqlim omillarining o‘zgarishi natijasida ayrim turlar uchun ekologik stress kuchayishi, migratsiya jarayonlarining buzilishi va invaziv turlarning tarqalishi bioxilma-xillikning qisqarishiga olib kelayotgani aniqlandi. Shuningdek, yog‘in miqdoridagi notekislik qurg‘oqchilik va suv tanqisligi xavfini oshirib, suv va quruqlik ekotizimlarining barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgani ta’kidlandi. Tadqiqot natijalari bioxilma-xillikni saqlash va ekotizimlarni iqlim o‘zgarishiga moslashtirishga qaratilgan adaptiv boshqaruv strategiyalarini ishlab chiqish zarurligini ko‘rsatadi.
References
1. IPCC. (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Cambridge University Press.
2. IPCC. (2022). Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Cambridge University Press.
3. Parmesan, C., & Yohe, G. (2003). A globally coherent fingerprint of climate change impacts across natural systems. Nature, 421(6918), 37–42.
4. Walther, G. R., et al. (2002). Ecological responses to recent climate change. Nature, 416(6879), 389–395.
5. Sala, O. E., et al. (2000). Global biodiversity scenarios for the year 2100. Science, 287(5459), 1770–1774.
6. Millennium Ecosystem Assessment. (2005). Ecosystems and Human Well-being: Biodiversity Synthesis. World Resources Institute.
7. Chapin, F. S., et al. (2000). Consequences of changing biodiversity. Nature, 405(6783), 234–242.
8. Hughes, L. (2000). Biological consequences of global warming: is the signal already apparent? Trends in Ecology & Evolution, 15(2), 56–61.
9. Rockström, J., et al. (2009). A safe operating space for humanity. Nature, 461(7263), 472–475.
10. Vitousek, P. M., et al. (1997). Human domination of Earth’s ecosystems. Science, 277(5325), 494–499.
11. Tilman, D., Isbell, F., & Cowles, J. M. (2014). Biodiversity and ecosystem functioning. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics, 45, 471–493.
12. Pecl, G. T., et al. (2017). Biodiversity redistribution under climate change. Science, 355(6332), eaai9214.
13. Allen, C. D., et al. (2010). A global overview of drought and heat-induced tree mortality. Forest Ecology and Management, 259(4), 660–684.

