OG‘IZ BO‘SHLIG‘IDA KARIYES RIVOJLANISHIDA PH VA BUFER TIZIMLARINING ROLI
Keywords:
Og'iz bo‘shligi, kariyes, pH, bufer tizimlari, tish emali, kislota-base muvozanati, demineralizatsiya, karbonat bufer, fosfat bufer, protein bufer, kariyes patogenezi, profilaktikaAbstract
Og'iz bo‘shlig‘idagi kariyes rivojlanishi ko‘plab omillarning o‘zaro ta’siri natijasida yuzaga keladi. Ushbu jarayonda pH darajasi va organizmning tabiiy bufer tizimlari muhim rol o‘ynaydi. pH darajasining pasayishi, ya’ni kislotalilikning ortishi, tish emalining demineralizatsiyasiga olib kelib, kariyesning boshlanish va rivojlanishiga turtki beradi. Bufer tizimlar esa, og'iz muhitining kislota-base muvozanatini saqlashda, ya’ni pH ni me’yoriy darajada ushlab turishda asosiy himoya mexanizmi hisoblanadi. Xususan, og'iz suyuqligida mavjud bo‘lgan karbonat, fosfat va protein bufer tizimlari tish yuzasida hosil bo‘ladigan kislotalarning neytrallashtirishiga xizmat qiladi. Shuningdek, bufer tizimlarining samaradorligi va pH o‘zgarishlariga javobi kariyes rivojlanishining oldini olishda hamda uni sekinlashtirishda katta ahamiyatga ega. Ushbu maqolada og'iz bo‘shlig‘idagi pH o‘zgarishlari, bufer tizimlarining biologik funksiyalari, shuningdek, kariyes patogenezidagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilinadi va hozirgi tadqiqotlar asosida umumlashtiriladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, kariyes profilaktikasida bufer tizimlarini qo‘llab-quvvatlash va pH ni boshqarish strategiyalari muhim vazifani bajaradi.
References
1. Fejerskov O., Kidd E. Dental Caries: The Disease and Its Clinical Management. 2nd ed. Blackwell Munksgaard; 2008. p. 55-89.
2. Marsh P.D. Dental plaque as a biofilm and a microbial community – implications for health and disease. BMC Oral Health. 2010;10(Suppl 1):S4. p. 3-12.
3. Bowen W.H. Dental caries – not just holes in teeth! A perspective. Mol Oral Microbiol. 2002;17(2):1-5. p. 4-8.
4. Dawes C. Salivary flow and oral health. J Am Dent Assoc. 2008;139(Suppl):18S-24S. p. 19-23.
5. Tenovuo J. Clinical applications of the buffering capacity of saliva. J Oral Rehabil. 2002;29(7):685-692. p. 686-690.
6. Buzalaf M.A.R., et al. The Role of Salivary Buffer Capacity in Dental Caries Development. J Dent Res. 2014;93(2):123-128. p. 124-127.
7. Ҳасанова М.Ҳ. Тиш касалликлари профилактикасида оғиз суюқлигининг буфер салоҳиятининг аҳамияти. Тиббиёт фанида янги кун. 2020;3(11):45-50.
8. Ибрагимов Ш.А. Оғиз бўшлиғида кариес патогенезининг микробиологик асослари. Ўзбекистон тиббиёт журнали. 2018;2(62):27-33.
9. Султанов Б.Т. Кариес ва унинг олдини олишда оғиз суюқлигининг ролини ўрганиш. Стоматология илмий тадқиқотлари. 2019;5(2):12-18.
10. Тўраев Ж.С. Оғиз бўшлиғи касалликларида буфер тизимларнинг функционал аҳамияти. Тиббиёт ва соғлиқни сақлаш. 2021;1(9):65-70.
11. Ашурова М.З., Каримова Л.Б. Оғиз бўшлиғида кариеснинг патогенезини ўрганиш. Ўзбекистон Биология журнали. 2017;3(18):101-107.
12. Humphrey S.P., Williamson R.T. A review of saliva: Normal composition, flow, and function. J Prosthet Dent. 2001;85(2):162-169. p. 165-168.
13. Hannig C., Hannig M. The oral cavity—a dynamic ecosystem for dental health and disease. J Clin Periodontol. 2014;41(S15):S36-S44. p. S38-S41.
