WEB TEXNOLOGIYALAR RIVOJLANISHI VA AXBOROT XAVFSIZLIGI DOLZARB MASALALARI
Keywords:
Web texnologiyalari, axborot xavfsizligi, kiberxavfsizlik, ma’lumotlar himoyasi, phishing, SQL injection, DDoS, shifrlash, autentifikatsiya, veb-ilova zaifliklari.Abstract
Ushbu maqolada web texnologiyalarining zamonaviy rivojlanish tendensiyalari va ular bilan bog‘liq axborot xavfsizligi masalalari atroflicha yoritilgan. Dastlab, web texnologiyalarining rivojlanish bosqichlari, ularning turli sohalardagi (ta’lim, sog‘liqni saqlash, moliya, davlat xizmatlari) qo‘llanilishi va inson hayotidagi o‘rni tahlil qilinadi. Keyinchalik, axborot xavfsizligiga tahdid soluvchi asosiy omillar — phishing, ijtimoiy muhandislik, SQL injection, XSS, DDoS hujumlari va boshqa kiberxavf-xatarlar muhokama qilinadi. Maqolada shuningdek, veb-ilovalardagi zaifliklar sababli yuzaga keladigan xavf-xatarlar, ularni aniqlash va oldini olish usullari (masalan, HTTPS protokolidan foydalanish, ikki bosqichli autentifikatsiya, xavfsiz kod yozish amaliyotlari) haqida ham batafsil ma’lumot beriladi. Muallif mavjud muammolarning texnik va tashkiliy yechimlarini taklif qiladi hamda kiberxavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha zamonaviy yondashuvlar, xalqaro standartlar (ISO/IEC 27001, OWASP) va ilg‘or tajribalarni o‘rganadi.
References
1. OWASP Foundation. (2023). Web ilovalar xavfsizligi – OWASP Top Ten tahdidlar ro‘yxati. https://owasp.org/www-project-top-ten/
2. ISO/IEC 27001:2013. (2013). Axborot xavfsizligini boshqarish tizimlari – Talablar. Xalqaro Standartlar Tashkiloti.
3. Stollings, U. (2020). Kriptografiya va tarmoq xavfsizligi: printsiplar va amaliyot (8-nashr). Pearson.
4. Laudon, K.K., va Laudon, J.P. (2022). Axborot tizimlarini boshqarish: raqamli davrda boshqarish. Pearson.
5. Shnayyer, B. (2015). Ma’lumotlar va Goliath: Sizning ma’lumotlaringizni yig‘ish va nazorat qilishdagi yashirin kurash. W. W. Norton & Company.
6. Smit, R., va Marchesini, J. (2021). Kiberxavfsizlik boshlovchilar uchun. Apress.
7. Kizza, J.M. (2019). Kompyuter tarmoqlari xavfsizligi bo‘yicha qo‘llanma. Springer.
