MO‘G‘ULLAR ISTILOSI, AMIR TEMUR VA TEMURIYLAR DAVRIDA BUDDAVIYLIK VA XRISTIANLIKNING MARKAZIY OSIYODAGI O‘RNI
Keywords:
buddaviylik, xristianlik, mo‘g‘ullar, temuriylar, markaziy osiyo, nestorianlik, bag‘rikenglik, konfessiya, madaniyat, diplomatiya.Abstract
Mazkur maqolada mo‘g‘ullar istilosi, Amir Temur va Temuriylar davrida buddaviylik hamda xristianlikning Markaziy Osiyodagi o‘rni va ahamiyati tarixiy manbalar asosida tadqiq etiladi. Tadqiqotda mo‘g‘ullar hukmronligi davrida buddaviylik va xristianlikning tarqalish jarayonlari, ularning mahalliy xalqlar ma’naviy hayotiga ko‘rsatgan ta’siri hamda turli diniy konfessiyalar o‘rtasidagi munosabatlar tahlil qilinadi. Shuningdek, Amir Temur va Temuriylar davrida islom dinining yetakchi mavqeiga qaramasdan, boshqa din vakillariga nisbatan olib borilgan siyosat, xristian va buddaviy jamoalarning jamiyatdagi o‘rni hamda konfessiyalararo aloqalarning o‘ziga xos jihatlari yoritiladi.
References
1. Kenjayev S.N. Amir Temurning tashqi siyosatida tibet xalqlari va buddaviylik // Buxoro davlat universiteti ilmiy axboroti. 2025.04.04. 167-170-b.
2. Kenjayev S.N. Amir Temur davrida mintaqada katolik cherkovi faoliyati // Scienceproblems.uz. Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari. № 10 (5)-2025. 19-23-b.
3. Kenjayev S.N. Amir Temur Ko'ragon davrida xristian dini vakillariga munosabat // Buxoro davlat universiteti ilmiy axboroti. №10. 2025. 144-147-b.
4. Kenjayev S.N. Relations between representatives of different religions in the Temurid empire: the example of christianity // European science international conference: Analysis of modern science and innovation https://esiconf.org/index.php/AMSI/article/view/8306. 373-375-b.
5. Kenjayev S.N. The Principles of tolerance toward christian denominations in Amir Temur's religious policy // European science international conference: modern problems in education and their scientific solutions https://esiconf.org/index.php/MRIATS/article/view/8308 307-309-b.
6. Kenjayev S.N. Amir Temur mahkamachilik faoliyatida diniy ulamolar faoliyati // "Amir Temur merosi - milliy g‘urur va ma'naviy kuch manbai" mavzusidagi mintaqaviy ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. Navoiy, 2026.320 b. (103-105)
7. Kenjayev S.N. Temuriylar davrida dinlararo munosabat // Yoshlar va ilm-fan. Ilmiy ommabop, o'quv-metodik va ma'naviy-ma'rifiy jurnal. 1-SON. 06.05.2024. 97-101-b.
8. Kenjayev S.N. Sohibqiron Amir Temur diplomatiyasida diniy bagʻikenglik munosabatlari // Sohibqiron Amir Temur buyuk sarkarda, davlat arbobi, ilm-fan va madaniyat homiysi / [Matn]: Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya -Buxoro : “BUXORO DETERMINANTI”MCHJning Kamolot nashriyoti, 2026. - 446 b. (109-113-b)
9. Kenjayev S.N. Amir Temurning xalqaro munosabalarini o‘rganishda etnologik tadqiqotlarning ahamiyati // moddiy-ma’naviy meros va umumbashsariy qadriyatlar Respublika ilmiy-amaliy konferentsiya materiallar toʻplami (2024-yil 15-may). 150-152-b.
10. Kenjayev S.N. Temuriylar davrida dinlararo munosabat // Yoshlar va ilm-fan. Ilmiy ommabop, o'quv-metodik va ma'naviy-ma'rifiy jurnal. 1-SON. 06.05.2024. 97-101-b.
11. Kenjayev S.N. Amir Temurning tashqi siyosatida elchi-ayg'oqchilarning qo'shin g'alabasini taminlashdagi ishtiroki // Osiyo xalqaro universiteti axborotnomasi. 2024. 5-son 242-250-b.
12. Kenjayev S.N. Amir Temurning tashqi siyosatida tibet xalqlari va buddaviylik // Buxoro davlat universiteti ilmiy axboroti. 2025.04.04. 167-170-b.
13. Kenjayev S.N. Amir Temurning savdo diplomatiyasida elxoniylar sulolasi vakillarining ishtiroki // Sohibqiron yulduzi Ijtimoiy-tarixiy, tarixiy va ommabop jurnal. №4. 2024. 6-11-b.
14. Kenjayev S.N. Amir Temur davrida mintaqada katolik cherkovi faoliyati // Scienceproblems.uz. Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari. № 10 (5)-2025. 19-23-b.
15. Kenjayev S.N. Amir Temur Ko'ragon davrida xristian dini vakillariga munosabat // Buxoro davlat universiteti ilmiy axboroti. №10. 2025. 144-147-b.
16. Kenjayev S.N. Shomoniylik vakillarining temuriylar imperiyasi aholisiga assimilyatsiya jarayonlari // Buxoro davlat universiteti ilmiy axboroti. № 5. 2025.
17. Kenjayev S. N. QAM(Shomoniylik) dini vakillarining mo‘g‘ullar va temuriylar sulolasi davrida o‘troqlashuvi//Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar, №05/2026.35-39 b.
18. Kenjayev S. N. Mo‘g‘ullar va temuriy hukumdorlar diplomatiyasida dinlararo bag‘rikenglik munosabatlari klassifikatsiyasi(adabiyotlar tahlili). Sohibqiron yulduzi Ijtimoiy-tarixiy, tarixiy va ommabop jurnal. №5. 2026. 6-11b.
19. Kenjayev S.N. Temuriyzoda Shohruh Mirzo hukumdorligi davrida mintaqadagi madaniy hayot // образование наука и инновационные идеи в мире, 39(3),30–33.Retrieved from https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/11611.
20. Kenjayev S.N. Temuriyzoda shahzodalarni tarbiyalashda xorijiy tillarni o‘qitishning o‘ziga xos xususiyatlari // Kasbiy mahorat sari: chet tillarini o‘qitishda zamonaviy metodologiyalar Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materıalları Buxoro-2024 21-24-b.
21. Kenjayev S.N. “Boburnoma” asarida amir temur va temuriylar davri flora-faunasi tasnifi. “Zahiriddin Muhammad Bobur faoliyati va ijodining xalqaro miqyosda o‘rganilishi va uning ahamiyati” //Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami – T.: O‘zbekiston Respublikasi Jamoat xavfsizligi universiteti, 2- jild, 2024. – 395 b.
22. Kenjayev S.N. Turkistonda jadidchilik milliy harakatining bosh g‘oyasi va uning hozirgi kundagi ahamiyati. “Turkiston taraqqiyparvarlari merosi: tarixiy tajriba va milliy o‘zlik” mavzusidagi xalqaro ilmiy anjuman 2024-yil 4-5-okt. 949-953-b.
23. Kenjayev S.N. Sharq davlatlarida boshqaruv psixologiyasi: Amir Temur saltanatida liderlik modeli va uning zamonaviy boshqaruvga ta’siri // Zamonaviy dunyoda boshqaruv va karyera psixologiyasi: muammolar va yechimlar mavzusida Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya 2025-yil 13- dekabr. 651-53-B.
24. Kenjayev S.N. Amir Temur saltanatida ilm-fan va tafakkur rivoji: Bugungi yoshlar ongida tanqidiy fikrlashni shakllantirish bo‘yicha tarixiy saboqlar // “Zamonaviy jamiyatda yoshlarni destruktiv ta’sirlardan himoyalashning pedagogik-psixologik muammolari va yechimlari” mavzusida ilmiy–amaliy konferensiya (2025-yil 19-dekabr. 458-459-b.
25. Kenjayev S.N. Sohibqiron Amir Temur diplomatiyasida diniy bagʻikenglik munosabatlari // Sohibqiron Amir Temur buyuk sarkarda, davlat arbobi, ilm-fan va madaniyat homiysi / [Matn]: Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya -Buxoro : “BUXORO DETERMINANTI”MCHJning Kamolot nashriyoti, 2026. - 446 b. (109-113-b)
26. Kenjayev S.N. Temuriylar tarixini o‘rganuvchi manbalarda Maxdumzoda Mirzo Ulug‘bekning Buxorodagi faoliyati tasnifi // Sohibqiron Amir Temur buyuk sarkarda, davlat arbobi, ilm-fan va madaniyat homiysi / [Matn]: Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya -Buxoro : “BUXORO DETERMINANTI”MCHJning Kamolot nashriyoti, 2026. - 446 b. (278-281-b)
27. Kenjayev S.N. Samarqand shahri miniatura maktabining xalqaro munosabatlardagi o‘rni // Sharq qo‘lyozma san’ati: an’anaviylik va zamonaviy yondashuv [Matn] : to‘plam / muharrir G. Qarshiyeva; tuzuvchi A. Raxmatullaeva, Z. Asqarova, S. Azizxonova, L. Isamuhamedova, Z. Nosirova, D.Hojiboeva. – Toshkent: San`at jurnali, 2024. – 200 b. (112-114)
28. Kenjayev S.N. Suchjou shahridagi Samarqandlik va yahudiy savdogarlarning xitoy etnologiyasiga ta’siri xususida (Temuriylar Va Xitoy manbalarida tahlili) // “Amir Temur va temuriylar davri tarixi masalalari” / akademik Bo‘riboy Ahmedov tavalludining 100 yilligiga bag‘ishlangan Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. Temuriylar tarixi davlat muzeyi. (Toshkent, 18-oktabr 2024-yil). – Toshkent: “Voris-nashriyot”, 2024. – 356-bet. (322-327-b.)
29. Kenjayev S.N. Zahiriddin Muhammad Bobur va Mirzo Ulug‘bek asarlarida temuriylar diplomati nomlaridagi tafovut yoxud tarjimonlarning kichik bir yanglishuvi // “Yoshlarning intellektual va ma’naviy salohiyatini oshirishda Navoiy va Bobur ijodiy merosining o‘rni va ahamiyati” respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi matеriallari 2024-yil, 15-fevral. Buxoro. 337-342-bet.
30. Kenjayev S.N. Amir Temurning xalqaro munosabalarini o‘rganishda etnologik tadqiqotlarning ahamiyati // moddiy-ma’naviy meros va umumbashsariy qadriyatlar Respublika ilmiy-amaliy konferentsiya materiallar toʻplami (2024-yil 15-may). 150-152-b.
31. Kenjayev S.N. Temuriyzoda Shohruh Mirzo hukumronligi davrida temuriylar saltanatida aholi salomatligini ta’minlash bo‘yicha tabobat maktablarining faoliyati // O‘zbekiston — 2030” strategiyasini amalga oshirish yo‘nalishlari va istiqbollari yoshlar nigohida» mavzusidagi respublika ilmiy amaliy konferensiya. 208-211-b.
32. Kenjayev S.N. Tibet va Buddaviylik dini vakillarining: Amir Temurning Χitoy (min) yurishidagi ishtiroki // “Oliy ta'lim muassasalarida harbiy-vatanparvarlik tarbiyasini rivojlantirishda zamonaviy yondashuvlar: muammo va yechimlar" mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjuman 1-2 sho‘ba materiallari. 2026-y. 351-358-b.
33. Kenjayev S.N. Amir Temur mahkamachilik faoliyatida diniy ulamolar faoliyati // “Amir Temur merosi - milliy g‘urur va ma'naviy kuch Manbai” mavzusidagi mintaqaviy ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. Navoiy, 2026.320 b. (103-105)
34. Kenjayev S.N. Harnessing exosomes for biomarker development and therapy in hepatitis virus infection // Clinica Chimica Acta.journal homepage: www.elsevier.com/locate/cca 1-16 B.
35. Kenjayev S.N. Principles of religious tolerance during the Temurid empire // Inter Study ISSN 3030-9575 (online) Scientific-theoretical and methodological journal 2026, volume 2, issue 3. 84-90-b.
36. Kenjayev S.N. Relations between representatives of different religions in the Temurid empire: the example of christianity // European science international conference: Analysis of modern science and innovation https://esiconf.org/index.php/AMSI/article/view/8306. 373-375-b.
37. Kenjayev S.N. The Principles of tolerance toward christian denominations in Amir Temur's religious policy // European science international conference: modern problems in education and their scientific solutions https://esiconf.org/index.php/MRIATS/article/view/8308 307-309-b.
38. Kenjayev S.N. Transformation of local beliefs and shamanic rituals during the Timurid period // European science international conference:studying the progress of science and its shortcomings https://esiconf.org/index.php/SPOFS/article/view/8310 231-233-b.
