SEMIZLIKNING YURAK-QON TOMIR TIZIMIGA TA’SIRI VA BARIATRIK JARROHLIKNING AHAMIYATI
Keywords:
Semizlik, obezlik, yurak-qon tomir tizimi, ateroskleroz, arterial gipertenziya, dislipidemiya, insulinrezistentlik, metabolik sindrom, miokard infarkti, yurak yetishmovchiligi, bariatrik jarrohlik.Abstract
Semizlik (obezlik) zamonaviy tibbiyotning eng dolzarb muammolaridan biri bo‘lib, u yurak-qon tomir tizimi kasalliklarining rivojlanishida muhim xavf omili hisoblanadi. Organizmda ortiqcha yog‘ to‘qimasining to‘planishi insulinrezistentlik, arterial gipertenziya, dislipidemiya va surunkali yallig‘lanish jarayonlarining rivojlanishiga olib keladi. Ushbu patologik o‘zgarishlar aterosklerozning tezlashishiga, koronar arteriya kasalligi, miokard infarkti, insult va yurak yetishmovchiligining paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Mazkur maqolada semizlikning yurak-qon tomir tizimiga ta’sir mexanizmlari, klinik oqibatlari hamda bariatrik jarrohlikning davolashdagi o‘rni tahlil qilingan. Bariatrik operatsiyalar (gastrik bypass, sleeve gastrektomiya va boshqalar) tana vaznini kamaytirish bilan birga metabolik ko‘rsatkichlarni yaxshilaydi, kardiovaskulyar xavfni pasaytiradi va bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada oshiradi. Tadqiqot natijalari semizlikni kompleks davolashda bariatrik jarrohlikning samarali va istiqbolli usul ekanligini ko‘rsatadi.
References
1. World Health Organization. Obesity and Overweight: Global Fact Sheet. Geneva: WHO; 2025.
2. International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders (IFSO). Global Bariatric Surgery Guidelines. 2024.
3. American Heart Association. Heart Disease and Stroke Statistics—2025 Update. Circulation. 2025;151(8):e1–e650.
4. American Society for Metabolic and Bariatric Surgery (ASMBS). Clinical Practice Guidelines for Bariatric Surgery. 2024.
5. Stefan N., Häring H.U., Schulze M.B. Metabolically healthy obesity: epidemiology and mechanisms. Nature Reviews Endocrinology. 2024;20(2):85–97.
6. Schauer P.R., Mingrone G., Ikramuddin S., Wolfe B. Bariatric surgery versus medical therapy for obesity. New England Journal of Medicine. 2024;390(7):645–657.
7. Libby P., Bonow R.O., Mann D.L. Braunwald’s Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine. 13th ed. Elsevier; 2026.
8. Hall J.E. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. 15th ed. Elsevier; 2025.
9. Kumar V., Abbas A.K., Aster J.C. Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease. 11th ed. Elsevier; 2025.
10. Sjöström L. Bariatric surgery and long-term cardiovascular outcomes. The Lancet Diabetes & Endocrinology. 2024;12(4):255–268.
11. Creange M.A., Beckman J.A., Loscalzo J. Vascular Medicine. 3rd ed. Elsevier; 2024.
12. Mechanick J.I., Apovian C., Brethauer S. Clinical nutrition and metabolic surgery. Endocrine Practice. 2024;30(3):210–225.
13. Pories W.J. Bariatric surgery: risk reduction in cardiovascular disease. Surgery for Obesity and Related Diseases. 2024;20(1):1–12.
14. National Institutes of Health (NIH). Obesity Treatment and Cardiovascular Risk Reduction. 2025.
15. European Society of Cardiology (ESC). Cardiovascular Disease Prevention Guidelines. European Heart Journal. 2024;45(21):1890–1985.

