SINTETIK VA TABIIY VITAMINLAR: ULARNING KIMYOVIY TUZILISHIDAGI FARQLAR VA ORGANIZM TOMONIDAN SO‘RILISHI.
Keywords:
vitaminlar, sintetik vitaminlar, tabiiy vitaminlar, kimyoviy tuzilish, bioo‘zlashtirilish, farmakokinetika, absorbsiya, metabolizm, askorbin kislotasi, tokoferol, retinol, B guruhi vitaminlari, antioksidantlar, ratsional ovqatlanish, gipovitaminoz, profilaktika.Abstract
Vitaminlar inson organizmida normal fiziologik jarayonlarning kechishi, modda almashinuvi, o‘sish va rivojlanish hamda immun tizim faoliyatining ta’minlanishida muhim biologik faol moddalar hisoblanadi. Zamonaviy farmatsevtika sanoatining rivojlanishi natijasida vitaminlarning tabiiy manbalardan olinadigan shakllari bilan bir qatorda sintetik usulda ishlab chiqarilgan preparatlari ham keng qo‘llanilmoqda. Mazkur maqolada sintetik va tabiiy vitaminlarning kimyoviy tuzilishi, biologik xususiyatlari hamda inson organizmi tomonidan o‘zlashtirilish mexanizmlari tahlil qilingan. Vitaminlarning inson salomatligini saqlash, modda almashinuvi jarayonlarini tartibga solish va fiziologik funksiyalarni qo‘llab-quvvatlashdagi ahamiyati yoritilgan. Tabiiy va sintetik vitaminlarning kelib chiqishi, ishlab chiqarilish texnologiyasi, molekulyar tuzilishi hamda biologik faolligiga ta’sir etuvchi omillar ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, vitaminlarning ichaklarda so‘rilishi, transport qilinishi va metabolizm jarayonlaridagi o‘ziga xos jihatlar ilmiy adabiyotlar asosida tavsiflangan. Ayrim vitaminlarning tabiiy va sintetik shakllari o‘rtasidagi stereokimyoviy farqlar hamda ularning bioo‘zlashtirilish darajasiga ta’siri haqida ma’lumotlar keltirilgan. Vitamin preparatlaridan oqilona foydalanish, muvozanatli ovqatlanishning ahamiyati va vitamin yetishmovchiligining oldini olish masalalari yoritilgan. Maqola vitaminlarning organizmdagi biologik rolini chuqurroq tushunish hamda ularni profilaktik va terapevtik maqsadlarda qo‘llash samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
References
1. Asqarov I.R. Biologik kimyo asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2021. – 416 b.
2. Rasulov A.A., Xudoyberdiyev M.X. Ovqatlanish fiziologiyasi va gigiyenasi. – Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti, 2020. – 368 b.
3. Ahmedov O.S., Tursunov B.R. Vitaminlar va mikroelementlarning inson salomatligidagi o‘rni. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2022. – 284 b.
4. Gropper S.S., Smith J.L., Carr T.P. Advanced Nutrition and Human Metabolism. 8th ed. – Boston: Cengage Learning, 2021. – 768 p.
5. Ross A.C., Caballero B., Cousins R.J., Tucker K.L., Ziegler T.R. Modern Nutrition in Health and Disease. 12th ed. – Philadelphia: Wolters Kluwer Health, 2020. – 1824 p.
6. Lieberman H.R., Marriott B.P., Williams C. Present Knowledge in Nutrition. 11th ed. – London: Academic Press, 2020. – 1098 p.
7. Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Vitamin C, Vitamin E, Selenium, and Carotenoids. – Washington, DC: National Academies Press, 2000. – 529 p.
8. Combs G.F., McClung J.P. The Vitamins: Fundamental Aspects in Nutrition and Health. 6th ed. – London: Academic Press, 2024. – 672 p.
9. Ball G.F.M. Vitamins: Their Role in the Human Body. – Oxford: Blackwell Publishing, 2004. – 240 p.
10. World Health Organization. Guideline: Vitamin and Mineral Supplementation in Public Health. – Geneva: WHO Press, 2023. – 156 p.
