MOTURIDIY AQIDAVIY MEROSINING HOZIRGI DAVRDAGI AHAMIYATI VA ASH’ARIYA TA’LIMOTI BILAN QIYOSIY TAHLILI
Keywords:
moturidiylik, ash’ariylik, kalom ilmi, imon, aqida, Movarounnahr, ratsionalizm, ma’naviy immunitet, diniy bag’rikenglik.Abstract
Ushbu maqolada Abu Mansur al-Moturidiy (vaf. 333/944) tomonidan asos solingan moturidiylik kalom maktabining shakllanish tarixi, asosiy aqidaviy prinsiplari va hozirgi globallashuv davridagi ahamiyati keng tahlil qilinadi. Moturidiylik va ash’ariylik o’rtasidagi fundamental farqlar — xususan, imonning ta’rifi, uning ko’payishi yoki kamayishi masalasi, imonda istisno (istitno), imon va islomning munosabati kabi muhim aqidaviy masalalar qiyosiy metod asosida o’rganiladi. Tadqiqot Yangi O’zbekiston sharoitida moturidiy merosini tiklash va yoshlarda ma’naviy immunitetni shakllantirish borasidagi davlat siyosati kontekstida olib borilgan.
References
I. Manbalar:
1. Abu Mansur al-Moturidiy. Kitob at-tavhid. Bekir Topalog’lu va Muhammad Aruch tahriri. – Anqara: ISAM, 2003.
2. Imom al-Moturidiy. Ta’vilot ahl as-sunna. Majdiy Basallum tahriri. – Bayrut: Darul-kutubil ilmiyya, 2005. 10 jildli.
3. Ashariy Abul Hasan Ali ibn Ismoil. Ibana an-Usuli-d-diyana. – Bayrut: Doru-n-Nafois, 1994. – 110 b.
4. Abul Mu’in an-Nasafiy. Tabsiratul adilla. – Bayrut: Darul-kutubil ilmiyya, 1982. – 890 b.
5. Abul Mu’in an-Nasafiy. Bahrul kalom. – Ar-Riyod: Vizarat ash-shuun al-islamiya val-avqof, 2000. – 190 b.
6. Doktor Ahmad ibn Avzulloh al-Xarbiy. Al-Moturidiya. – Ar-Riyod: Dar as-Samiy, 2000. – 200 b.
7. Imom al-G’azzoliy. Ih’yoi ulumid-din. – Qohira: Dor al-misr littiba’a, 1997. – 270 b.
8. Ibn al-Asir al-Jazariy. Al-Komil fit-tarix. 7-jild. – Qohira: Dorul-Maorif, 1982.
9. Ibn Xallikon. Vafoyot al-a’yon va anbau abnaiz-zaman. 3-jild. – Bayrut, 1972.
II. Ilmiy tadqiqotlar:
10. Rudolf Ulrix. Al-Moturidiy va Samarqand sunniylik ilohiyati. – Toshkent: Imom al-Buxoriy xalqaro jamg’armasi, 2001. – 203 b.
11. Okilov S. Abul-l-Mu’in an-Nasafiy ilmiy merosi va moturudiya ta’limoti. – T.: Muharrir, 2008. – 181 b.
12. Muhammadiev E. Islomda mo’tadillik va aqidaviy asoslar. – Toshkent, 2018.
13. To’ychiyeva N. Moturidiya ta’limotining ijtimoiy-falsafiy mohiyati. Avtoref. diss... kand. ist. nauk. – Toshkent, 2011.
14. Rustamov S. Moturidiylik va zamonaviy diniy-falsafiy bahslar. – Toshkent, 2019.
15. Zohidov R. Imom Moturidiyning kalom maktabi va uning Markaziy Osiyodagi nufuzi. – Samarqand, 2021.
16. Uvatov U. Imom Moturidiy merosining mohiyati. – Toshkent: Ma’naviyat, 2000. – 16 b.
17. Abdulaziz Mansur. Qur’oni Karim ma’nolar tarjima va tafsiri. – Toshkent: Toshkent islom universiteti, 2007. – 618 b.
III. Rasmiy hujjatlar:
18. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining "Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazini tashkil etish chora-tadbirlari to’g’risida"gi PQ-4802-son qarori, 11.08.2020.
19. O’zbekiston Respublikasining "Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to’g’risida"gi O’RQ-699-son Qonuni, 05.07.2021.
20. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining "Ma’naviy-ma’rifiy ishlar tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida"gi PQ-5040-son qarori, 26.03.2021.
