ARTERIAL GIPERTENZIYADA ZAMONAVIY DIAGNOSTIK YONDASHUVLAR
Keywords:
arterial gipertenziya, diagnostika, arterial bosim monitoringi, ABPM, yurak-qon tomir xavfi, exokardiografiya, elektrokardiografiya, organ-nishon shikastlanishi, biomarkerlar, telemeditsina, sun’iy intellekt, markaziy arterial bosim, Dopplerografiya, laborator diagnostika, yurak yetishmovchiligi, gipertoniya, klinik diagnostika, raqamli monitoring tizimlariAbstract
Mazkur maqolada arterial gipertenziyaning zamonaviy diagnostik yondashuvlari, klinik-diagnostik mezonlari hamda yurak-qon tomir xavfini baholashning innovatsion usullari tahlil qilindi. Arterial gipertenziya dunyo miqyosida eng keng tarqalgan yurak-qon tomir patologiyalaridan biri bo‘lib, insult, miokard infarkti, yurak yetishmovchiligi va surunkali buyrak kasalliklarining asosiy xavf omillaridan biri hisoblanadi. Kasallikning uzoq vaqt davomida simptomsiz kechishi uning erta diagnostikasi va profilaktikasini zamonaviy tibbiyotning dolzarb yo‘nalishiga aylantirmoqda. Tadqiqot davomida arterial bosimni o‘lchashning standart va avtomatlashtirilgan usullari, sutkalik arterial bosim monitoringi (ABPM), uy sharoitida arterial bosim nazorati hamda markaziy arterial bosimni baholash imkoniyatlari ilmiy manbalar asosida o‘rganildi. Shuningdek, laborator-biokimyoviy tekshiruvlar, elektrokardiografiya, exokardiografiya, Dopplerografiya va instrumental vizualizatsiya usullarining gipertenziya diagnostikasidagi ahamiyati yoritildi. Organ-nishon shikastlanishini aniqlashda yurak, miya, buyrak va qon tomir tizimlarining struktur-funksional holatini baholashning zamonaviy mezonlari tahlil qilindi. Maqolada sun’iy intellekt texnologiyalari, telemeditsina va raqamli monitoring tizimlarining arterial gipertenziya diagnostikasidagi istiqbollari ham ko‘rib chiqildi. Bundan tashqari, yurak-qon tomir xavfini individual baholash, biomarkerlar va genetik predispozitsiyani aniqlash orqali kasallikni erta bosqichlarda aniqlash imkoniyatlari tahlil qilindi. Olingan natijalar arterial gipertenziya diagnostikasini takomillashtirish, asoratlarni erta aniqlash va individual davolash strategiyalarini ishlab chiqishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.
References
1. Williams B. et al. 2018 ESC/ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. European Heart Journal, 2018. pp. 3021–3104. Oxford University Press.
2. Whelton P.K. et al. 2017 ACC/AHA Guideline for High Blood Pressure in Adults. Hypertension, 2018. pp. e13–e115. American Heart Association.
3. Chobanian A.V. et al. The Seventh Report of the Joint National Committee on Prevention, Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure. NIH Publication, 2003. pp. 1–104.
4. Oparil S. et al. Hypertension. Nature Reviews Disease Primers, 2018. pp. 1–19. Nature Publishing Group.
5. Kaplan N.M. Kaplan’s Clinical Hypertension. 12th ed. Wolters Kluwer, 2019. pp. 45–120.
6. Askarov A.A., Yusupova D.T. Ichki kasalliklar propedevtikasi. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2020. pp. 280–315.
7. Ziyodullayev Sh.Sh. Kardiologiya asoslari. Toshkent: Abu Ali ibn Sino nomidagi nashriyot, 2021. pp. 190–230.
8. Mancia G. et al. ESH/ESC Guidelines for the management of arterial hypertension. Journal of Hypertension, 2013. pp. 1281–1357. Lippincott Williams & Wilkins.
9. Laurent S. et al. Expert consensus document on arterial stiffness. European Heart Journal, 2006. pp. 2588–2605. Oxford University Press.
10. World Health Organization. Hypertension fact sheet. WHO Press, Geneva, 2023. pp. 1–16.
11. Karimov M.A. Klinik kardiologiya. Toshkent: Meditsina nashriyoti, 2022. pp. 145–185.
12. McManus R.J. et al. Telemonitoring and blood pressure control. BMJ, 2010. pp. 1–6. British Medical Journal Publishing Group.

