OʻZBEK TILIDA AYRIM FONETIK HODISALAR HAQIDA

Authors

  • Furqat Nurmanov Oʻzbekiston ommaviy kommunikatsiyalar va jurnalistika universiteti Oʻzbek tili va adabiyoti kafedrasi dotsenti Author

Keywords:

tilshunoslik, fonetika, tovush oʻzgarishlari, ogʻzaki va yozma nutq, imlo, singarmonizm, assimilyatsiya, dissimilyatsiya, metateza, tovush tushishi, tovush qo‘shilishi, tovush o‘zgarishi

Abstract

Oʻzbek tilshunosligi fonetika boʻlimida oʻrganilgan muammoli mavzulardan biri – fonetik hodisalar boʻlib, ularning tadqiqi tilshunoslikning bahstalab mavzularidan biri. Maqolada singarmonizm hodisasi, uning til tarixi va bugungi davr ogʻzaki va yozma nutqidagi holati yuzasidan tadqiqotchi olimlar ilmiy qarashlari, xulosalar bayon qilingan.

References

1. Мартине А. Принцип экономии в фонетических изменениях . М .,1980; Поливанов Е. Д. Где лежат причины языковых изменений ? — “Статьи по общему языкознанию” китоби ( М. , 1968).

2. Турсунов У.,Мухторов А.,Раҳматуллаев Ш. Ҳозирги ўзбек адабий тили.Тошкент,1992.

3. Дмитрев Н.К.Грамматика башкирского языка. –Л.1948.

4. Щчербак А.М.Сравнительная фонетика тюркских языков. –С.37;Кононов А.Н. Грамматика языка тюркских рунических памятников VII-IX вв.-Л.:Наука,1980.; Покровская Л.А.Грамматика гагаузского языка.-М.:Наука, 1964.;Мусабаев К.М. Грамматика караимского языка.-М.:Наука, 1964.;Современный татарский литературный язык. Лексикология. Фонетика. Грамматика.-М.:Наука, 1969.; Грамматика азербайджанкого языка / Под. общ. ред. М.Ш.Шералиева и Э.В.Севортяна-Баку:Елм, 1971.;Кеңесбаев И., Мγсабаев Ғ. Қазiргi қазақ тiлi. –Алматы,:Мектеп, 1975.; Грамматика хакасского языка/под.ред.проф.Н.А.Баскакова.-М.:Наука, 1975.; Ахматов Т., Мукамбаев Ж. Азыргы кыргыз тили. -Фрунзе:Мектеп, 1978.; Грамматика якутского литературного языка.-М.:Наука, 1982.

5. Решетов В.В.,Шоабдураҳмонов Ш.Ўзбек диалектологияси. Тошкент, Ўқитувчи.1978.; Кононов А.Н. Грамматика современного узбекского литературного языка.-М.-Л.:Наука, 1960.; Ҳозирги ўзбек адабий тили / Ғ.Абдураҳмонов таҳр. ост. Тошкент, Фан. 1967.; Абдуллаев Ф.А.Фонетика хорезмских говоров. Тошкент, Фан. 1967.; Атамирзаева С.Эксприментально-фонетическое иследование наманганского говора узбекского языка. Тошкент, Фан. 1974.

6. Ҳожиев А. Лингвистик терминларнинг изоҳли луғати. - Тошкент: Ўқитувчи, 1984.

7. Абдурахмонов Х.,Рафиев А.,Шодмонқулова Д.Ўзбек тилининг амалий грамматикаси.Тошкент, “Ўқитувчи”.1992.

8. Қиличев Э. Ҳозирги ўзбек адабий тили. Бухоро, “Бухоро университети” нашриёти, 1999.

9. Ҳозирги ўзбек адабий тили. Тошкент, “ФАН” 1966.

10. Решетов В. В. Узбекский язык. Ч. I. 1960.

11. Решетов В., Шоабдураҳмонов Ш. Ўзбек диалектологияси. Тошкент, “ФАН” 1958

12. Абдуллаев Ф. А. Фонетика харезмских говоров. Тошкент, 1961.

13. Маҳмудов Қ. Алишер Навоий асарларида ундош товушлар уйғунлиги// “Ўзбек тили ва адабиёти”,2001,№4

14. Алишер Навоий асарлари тилининг изоҳли луғати. 1-жилд. Тошкент, 1983.

15. Xudoyberdiyev J. Oʻzbek adabiy tilidan singarmonizning chiqarilishi. Toshkent, 2024-y.

16.Дониёров Х., Йўлдошев Б. Адабий тил ва бадиий стил. T.: ФАН, 1988. 2

Downloads

Published

2026-05-13