YOSHLAR GIYOHVANDLIGI VA INSON HUQUQLARI: XALQARO VA O‘ZBEKISTON TAJRIBASI
Keywords:
Yoshlar, Giyohvandlik, Inson Huquqlari, Xalqaro Huquq, Profilaktika, Reabilitatsiya, O‘zbekiston, UNODC, WHOAbstract
Yoshlar orasida giyohvandlik global miqyosda jiddiy muammo bo‘lib, sog‘liqni saqlash, ijtimoiy barqarorlik va yoshlarning asosiy inson huquqlariga bevosita ta’sir qiladi. Dunyo bo‘ylab millionlab yoshlar giyohvandlikdan aziyat chekmoqda, bu esa sog‘liq, ta’lim, hayot, qadr-qimmat va ijtimoiy himoya huquqlarini buzadi. Xalqaro huquqiy me’yorlar, jumladan, Bola huquqlari to‘g‘risidagi Konvensiya (CRC), Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to‘g‘risidagi Pakt (ICESCR) va BMT Narkotik Moddalari Konvensiyalari davlatlarni yoshlarni himoya qilish va profilaktika, davolash hamda reabilitatsiya xizmatlarini ta’minlashga majbur qiladi. Portugaliya va Skandinaviya davlatlarida inson huquqlariga asoslangan va sog‘liqni saqlashka yo‘naltirilgan siyosat ortiqcha doza holatlarini kamaytirish va ijtimoiy reintegratsiyani yaxshilash bo‘yicha samarali ekanligini ko‘rsatmoqda. O‘zbekistonda esa milliy qonunchilik, strategiyalar va UNODC hamda WHO bilan xalqaro hamkorlik yoshlarni himoya qilish, ta’lim, reabilitatsiya va axborot-ma’rifiy dasturlar orqali amalga oshirilmoqda. Ushbu maqolada yoshlarni giyohvandlikdan himoya qilishda xalqaro va milliy qonunchilik, eng yaxshi amaliyotlar va real ishlar tahlil qilinadi hamda keng qamrovli, huquqlarga asoslangan yondashuvning ahamiyati ta’kidlanadi.
References
1. BMT. (1989). Bola huquqlari to‘g‘risidagi Konvensiya.
2. BMT. (1966). Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to‘g‘risidagi Pakt.
3. BMT Narkotik va Jinoyatchilik bo‘yicha Boshqarmasi (UNODC). (2023). World Drug Report.
4. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO). (2022). Substance Use Disorders Guidelines.
5. Evropa Monitoring Markazi (EMCDDA). (2021). Drug Policy Profiles: Portugal.
6. Global Commission on Drug Policy. (2019). Drug Policy and Human Rights.
7. European Union Agency for Fundamental Rights. (2020). Human Rights Implications of Drug Policies.
8. Degenhardt, L., et al. (2017). Global prevalence of drug use disorders. The Lancet, 390(10107), 1568–1581.
9. Room, R. (2012). Reframing drug policy and human rights. International Journal of Drug Policy, 23(2), 85–87.
10. UNICEF. (2021). Protecting children from the impact of drugs: Global initiatives and programs.
11. O‘zbekiston Respublikasi Qonunlari: "Narkotik moddalar va psixotrop moddalar to‘g‘risida"; "Huquqbuzarliklar profilaktikasi to‘g‘risida"; "Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida".
