SHАXS IJTIMОIY DUNYОQАRАSHIGА SАLBIY TАʼSIR QILUVCHI АXBОRОTLАRNI ОLDINI ОLISH
Keywords:
ijtimoiy tarmoqlar, salbiy axborot, kiberhujum, onlayn ta’qib, tuhmat, dezinformatsiya, media savodxonlik, axborot xavfsizligi, ijtimoiy ong, GDPR, axborot madaniyati, raqamli muhit, shaxs dunyoqarashi.Abstract
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar asrida shaxsning ijtimoiy dunyoqarashiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi axborotlarning mohiyati, ularning ijtimoiy va ruhiy oqibatlari hamda ularning oldini olishning samarali usullari tahlil etiladi. Ijtimoiy tarmoqlarda soxta, manipulyativ yoki zararli ma’lumotlarning tarqalishi insonning ongiga, qadriyatlariga va ijtimoiy fikriga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Maqolada onlayn ta’qib, kiberhujum, tuhmat va dezinformatsiya kabi salbiy axborot shakllarining jismoniy shaxslar va tashkilotlarga ta’siri misollar asosida yoritilgan. Shuningdek, xalqaro huquqiy normalar, xususan Yevropa Ittifoqining Ma’lumotlarni himoya qilish to‘g‘risidagi umumiy reglamenti (GDPR) va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi asosida axborot xavfsizligini ta’minlashning falsafiy va huquqiy asoslari ko‘rsatib berilgan. Tadqiqotda ijtimoiy tarmoqlar orqali salbiy axborot oqimlarining oldini olish, media savodxonlikni oshirish, yoshlar ongida tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va ijobiy kommunikatsion madaniyatni shakllantirish yo‘llari bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
References
1. Назаров Қ.Н. Falsafa. — Т.: “Ўзбекистон”, 2020.
2. Жураев У. Axborot xavfsizligi va mafkuraviy tahdidlar. — Т.: “Akademnashr”, 2019.
3. Axmedov M. Media madaniyat va yoshlar ongi. — Т.: “Iqtisodiyot”, 2021.
4. Jalolov M. Axborot texnologiyalari va ijtimoiy ong. — Т.: “Fan va texnologiya”, 2020.
5. Bauman Z. Liquid Modernity. — Cambridge: Polity Press, 2000.
6. Castells M. The Rise of the Network Society. — Oxford: Blackwell Publishers, 1996.
7. Bandura A. Social Learning Theory. — New York: General Learning Press, 1977.
8. European Union. General Data Protection Regulation (GDPR), 2016/679, Official Journal of the European Union.
9. United Nations. Universal Declaration of Human Rights, 1948.
10. Boyd D. It’s Complicated: The Social Lives of Networked Teens. — Yale University Press, 2014.
11. McQuail D. McQuail's Mass Communication Theory. 6th edition. — London: SAGE Publications, 2010.
12. Cyberbullying Research Center. Cyberbullying Statistics 2023. — www.cyberbullying.org.
