ARTERIAL GIPERTENZIYA: ZAMONAVIY DIAGNOSTIKA, DAVOLASH YONDASHUVLARI VA ANTIGIPERTENZIV FARMAKOTERAPIYA SAMARADORLIGI

Authors

  • Erdonova Marjona Gʻolibjon qizi Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Davolash ishi fakultetining 6-bosqich talabasiTel: +998 94 048 05 27 / Email: marjonaerdonova0527@gmail.com Author
  • Joʻraqulova Gulzoda Junait qizi Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Davolash ishi fakultetining 6-bosqich talabasi Tel: +998 77 007 71 15 / Email: gulzodajuraqulova3@gmail.com Samarqand, O‘zbekiston Author

Keywords:

arterial gipertenziya, arterial bosim, diagnostika, ABPM, uy sharoitidagi monitoring, yurak-qon tomir xavfi, antigipertenziv terapiya, ACE ingibitorlari, ARB, kalsiy kanal blokatorlari, diuretiklar, beta-blokatorlar, kombinatsion terapiya, rezistent gipertenziya, klinik farmatsiya.

Abstract

Arterial gipertenziya yurak-qon tomir tizimining eng ko‘p uchraydigan surunkali kasalliklaridan biri bo‘lib, yurak ishemik kasalligi, insult, yurak yetishmovchiligi, surunkali buyrak kasalligi va boshqa nishon-a’zolar zararlanishining muhim modifikatsiyalanuvchi xavf omili hisoblanadi. Kasallikning uzoq vaqt davomida simptomsiz kechishi uning o‘z vaqtida aniqlanishini qiyinlashtirib, klinik asoratlar xavfini oshiradi. Shu sababli arterial bosimni standartlashtirilgan sharoitda o‘lchash, takroriy tekshiruvlar, uy sharoitidagi monitoring va 24 soatlik ambulator arterial bosim monitoringidan foydalanish zamonaviy diagnostik strategiyaning muhim tarkibiy qismlaridir. Mazkur maqolada arterial gipertenziyani erta aniqlash, yurak-qon tomir xavfini stratifikatsiya qilish, nishon-a’zolar zararlanishini baholash va farmakologik davolashning zamonaviy tamoyillari tahlil qilindi. Diagnostik yondashuvda ofisdagi arterial bosim ko‘rsatkichlarini takroriy baholash bilan birga uy va ambulator monitoringning klinik ahamiyati yoritildi. Davolash strategiyasida turmush tarzini modifikatsiya qilish, natriy iste’molini kamaytirish, jismoniy faollikni oshirish, tana vaznini nazorat qilish va yurak-qon tomir xavf omillarini boshqarish farmakoterapiya bilan uzviy bog‘liqligi ko‘rsatildi. Antigipertenziv preparatlar orasida angiotenzin-konvertlovchi ferment ingibitorlari, angiotenzin II retseptor blokatorlari, kalsiy kanal blokatorlari va tiazid yoki tiazidsimon diuretiklarning klinik samaradorligi tahlil qilindi. Beta-blokatorlarning esa yurak ishemik kasalligi, yurak yetishmovchiligi yoki ayrim boshqa klinik ko‘rsatmalar mavjud bo‘lganda muhim o‘rin tutishi ko‘rsatildi. Kombinatsion terapiyaning monoterapiyaga nisbatan arterial bosimni tezroq va barqarorroq nazorat qilishdagi afzalliklari, bir tabletkali kombinatsiyalarning davolanishga rioya qilishni yaxshilashdagi ehtimoliy ahamiyati yoritildi. Rezistent gipertenziyada esa davolanishga rioya qilishni tekshirish, ikkilamchi sabablarni istisno qilish va mineralokortikoid retseptor antagonistlaridan foydalanish masalalari ko‘rib chiqildi. Maqolada farmakoterapiya samaradorligini faqat arterial bosim pasayishi bilan emas, balki yurak-qon tomir hodisalari va nishon-a’zolar zararlanishining oldini olish bilan baholash zarurligi asoslandi.  

References

1. McEvoy, J. W., McCarthy, C. P., Bruno, R. M., et al. (2024). 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. European Heart Journal, 45(38), 3912–4018.

2. Unger, T., Borghi, C., Charchar, F., et al. (2020). 2020 International Society of Hypertension global hypertension practice guidelines. Hypertension, 75(6), 1334–1357.

3. World Health Organization. (2021). Guideline for the pharmacological treatment of hypertension in adults. Geneva: World Health Organization, 48 p.

4. Williams, B., Mancia, G., Spiering, W., et al. (2018). 2018 ESC/ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. European Heart Journal, 39(33), 3021–3104.

5. Williams, B., Mancia, G., Spiering, W., et al. (2018). 2018 ESC/ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. Journal of Hypertension, 36(10), 1953–2041.

6. Whelton, P. K., Carey, R. M., Aronow, W. S., et al. (2018). 2017 ACC/AHA guideline for the prevention, detection, evaluation, and management of high blood pressure in adults. Hypertension, 71(6), e13–e115.

7. NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC). (2021). Worldwide trends in hypertension prevalence and progress in treatment and control from 1990 to 2019. The Lancet, 398(10304), 957–980.

8. Brunström, M., Carlberg, B. (2018). Association of blood pressure lowering with mortality and cardiovascular disease across blood pressure levels. JAMA Internal Medicine, 178(1), 28–36.

9. Ettehad, D., Emdin, C. A., Kiran, A., et al. (2016). Blood pressure lowering for prevention of cardiovascular disease and death: A systematic review and meta-analysis. The Lancet, 387(10022), 957–967.

10. Thomopoulos, C., Parati, G., Zanchetti, A. (2017). Effects of blood-pressure-lowering treatment on outcome incidence in hypertension: 4. Effects of various classes of antihypertensive drugs. Journal of Hypertension, 35(5), 922–944.

11. Williams, B., MacDonald, T. M., Morant, S., et al. (2015). Spironolactone versus placebo, bisoprolol, and doxazosin to determine the optimal treatment for drug-resistant hypertension. The Lancet, 386(10008), 2059–2068.

12. Carey, R. M., Calhoun, D. A., Bakris, G. L., et al. (2018). Resistant hypertension: Detection, evaluation, and management. Hypertension, 72(5), e53–e90.

13. European Society of Cardiology. (2025). 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension: What is new in pharmacotherapy? European Heart Journal – Cardiovascular Pharmacotherapy, 11(1), 7–9.

14. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. (2024). Arterial gipertenziya bo‘yicha klinik tavsiyalar va tibbiy yordam standartlari. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi.

15. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. (2023). Yurak-qon tomir kasalliklarining profilaktikasi va arterial gipertenziyani boshqarish bo‘yicha uslubiy tavsiyalar. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi.

Downloads

Published

2026-09-20