MUTARRIZIYNING «MISBOH FI AN-NAHV» ASARI: TEKSTOLOGIK TADQIQ VA LISONIY IXTISOR METODOLOGIYASI
Keywords:
Al-Mutarriziy, “Misboh fi an-nahv”, lisoniy ixtisor, matnshunoslik, tekstologiya, Abdulqohir al-Jurjoniy, qo‘lyozma, qiyosiy tahlil, arab grammatikasiAbstract
Ushbu maqola Xorazm filologiya maktabining yirik vakili Abul Fath al-Mutarriziyning “Misboh fi an-nahv” asarini matnshunoslik (tekstologik) va qiyosiy lingvistika nuqtai nazaridan tadqiq etadi. Maqolada asarning jahon fondlaridagi qo‘lyozmalari va unga yozilgan sharhlar silsilasi tahlil qilinib, Al-Mutarriziyning Abdulqohir al-Jurjoniy asarlarini (“Al-Avomil al-mi’a”, “Al-Jumal”, “At-Tatimma”) qanday qilib yagona pedagogik qolipga solgani – “lisoniy ixtisor” (matnni qisqartirish va ixchamlashtirish) metodologiyasi arabcha matniy dalillar asosida isbotlangan
References
1. Abid, M. A. (2010). al-Misbāh fī al-Nahw by Nāsir al-Dīn al-Mutarrizī al-Nahwī (d. 610/1213): A critical edition of the text with the life history of the author [Doctoral dissertation, Durham University]. Durham E-Theses. http://etheses.dur.ac.uk/238/
2. Arpaçukuru, O. (2021). Mutarrizî’nin Arap Gramerine Dair el-Miṣbâḥ fi ‘İlmi’n-Naḥv Adlı Eserini İhtisar Yoluyla Telif Yöntemi. In M. Şimşek, A. Kariev, & Y. Koçyiğit (Eds.), Uluslararası Orta Asya’dan Anadolu’ya İslâmî İlimler Sempozyumu Bildirileri Kitabı (pp. 34-61). Karabük Üniversitesi Yayınları.
3. Çöğenli, M. S. (2006). Mutarrizî. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 31, pp. 375–377). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
4. Latipov, A. (2021). Arab tilida «Zaif» harfli fe’llarning ifodalanishi. Sharqshunoslik / Oriental Studies, (4), 70–80.
5. Rakhmonov, A. K. (2022). Abul-Fath Burhan Al-Din Nasir Al-Mutarrizi – A Prominent Representative of the Medieval Eastern Scientific Heritage. Oriental Journal of Philology, 2, 549–560. https://doi.org/10.37547/supsci-ojp-05-03-63
6. Raxmonov, A. (2024). Mutarriziy va uning “Nahv risolasi”. In «Sharq tillari tadqiqi va ta’limi muammolari» respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari (pp. 211–214). Oriental universiteti.
7. Raxmonov, A. K. (2025). Nosir al-Mutarriziy merosida tarjima nazariyasi va didaktikasi: “Risalatun fin-nahv” asari va zamonaviy tarjima ta’limi integratsiyasi. Science Time: Ilm Vaqti, 131–135. https://doi.org/10.5281/zenodo.18001731
8. Yılmaz, A. (1999). Mutarrizi ve Misbah’ı. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (3), 461–469.
