SANOQ TIZIMI DOIRASIDA OLIB BORILGAN TADQIQOTLAR TAHLILI
Keywords:
sanoq tizimi, pozitsion sanoq tizimi, al-Xorazmiy, hisoblash tayoqchalari (rod numerals), O‘zbekiston ta’limi, Xitoy matematikasi, informatika ta’limi, taqqosiy tahlil.Abstract
Ushbu maqolada sanoq tizimi (pozitsion va nopozitsion numeral systems) sohasida O‘zbekiston va Xitoy olimlari tomonidan olib borilgan tadqiqotlar tahlil qilinadi. Tarixiy jihatdan Muhammad ibn Muso al-Xorazmiyning (IX asr) o‘nlik pozitsion sanoq tizimini rivojlantirishdagi roli va Xitoyning qadimiy hisoblash tayoqchalari (rod numerals) tizimi asosiy e’tibor markazida. Zamonaviy tadqiqotlarda esa O‘zbekistonda informatika ta’limida sanoq tizimlarini o‘qitish usullari, Xitoyda esa bolalar arifmetikasiga raqam nomlash tizimining ta’siri o‘rganilgan. Adabiyotlar sharhi, taqqosiy tahlil va natijalar asosida ikki mamlakatdagi yondashuvlarning o‘xshashliklari va farqlari aniqlangan. Tadqiqot natijalari ta’lim jarayonida sanoq tizimlarini o‘qitish samaradorligini oshirishga yo‘naltirilgan tavsiyalarni beradi
References
1. Mirsanov, N. (2025). O‘nlik sanoq tizimini targ‘ib qilishda Abu Abdulloh Muhammad ibn Muso al-Xorazmiyning roli. Zenodo. https://zenodo.org/records/14849529
2. Al-Xorazmiy, M. (IX asr). Hisob al-Hind (tarjima: A. Axmedov, 1983). O‘zbekiston nashrlari.
3. Soliyeva, G. (2024). Sanoq tizimlarida sonlarni konvertatsiya qilish usullari. Namangan davlat universiteti ilmiy jurnali.
4. Swetz, F. J. (2018). Reflections on Chinese Numeration Systems. Convergence (MAA).
5. Dowker, A. va boshq. (2019). English and Chinese Children’s Performance on Numerical Tasks. PMC.
6. “Informatika” o‘quv qo‘llanmasi (7-sinf). (2020-yillar). O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim vazirligi.
7. Volkov, A. (2018). Chinese Rod Numerals and Computations. History of Mathematics.
8. Sirojiddinov, S.H. (1983). Al-Xorazmiy merosi. Xalqaro anjuman materiallari. Toshkent.
