GEN TERAPIYASI ENDOKRINOLOGIYADA: PATOGENEZ, ILMIY TAHLIL VA STATISTIK MA'LUMOTLAR

Authors

  • Barotova Baxora Faxriddin qizi Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti Tibbiy biologiya va umumiy genetika kafedrasi stajior-assistant Author
  • Fayzullayeva Dilbar Botir qizi Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti talabasi Author
  • Shukurova Shahribonu Sobitjon qizi Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti talabasi Author
  • Mardanova Muxlisa Komilovna Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti talabasi Author
  • Qudratov Rustam O'rol o'g'li Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti talabasi Author

Keywords:

gen terapiyasi, endokrinologiya, qandli diabet, monogen diabet, metabolik endokrin kasalliklar, beta-hujayralar, DNK tuzatish, klinik tajribalar, CRISPR-Cas9, virus vektorlar.

Abstract

Gen terapiyasi – bu kasallikni DNK darajasida davolash usuli bo'lib, u orqali irsiy va surunkali endokrin kasalliklar, xususan 1-tur qandli diabet (autoimmun mexanizm bilan bog'liq), monogen (irsiy) diabetlar (MODY, neonatal diabet kabi bitta gen defekti bilan bog'liq), metabolik endokrin kasalliklar (qalqonsimon bez, adrenal yetishmovchilik va boshqa gormon disbalanslari) uchun barqaror va uzoq muddatli davolash strategiyasini taklif etiladi. Maqolada har bir yo'nalishning patogenezi, gen terapiyasining molekulyar asoslari, klinik tajribalar va statistik ma'lumotlar tahlil qilingan. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, gen terapiyasining xavfsizlik va samaradorlik ko'rsatkichlarini oshirish orqali klinik amaliyotda innovatsion davolash protokollarini yaratish mumkin. Global miqyosda qandli diabet bilan kasallanish sonining ortib borayotgani endokrinologiyada gen terapiyasini joriy etishning dolzarbligini ko'rsatadi

References

1. Nabel EG, et al. Gene Therapy in Endocrine Disorders: Molecular Mechanisms and Clinical Prospects. Nat Rev Endocrinol. 2020;16(7):399-414.

2. Doudna JA, Charpentier E. The new frontier of genome engineering with CRISPR-Cas9. Science. 2014;346(6213):1258096.

3. Atkinson MA, et al. Type 1 diabetes. Lancet. 2024;403(10423):1145-1160.

4. International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 11th ed. Brussels: IDF; 2024.

5. Xie R, et al. CRISPR-Cas9 Mediated Beta-Cell Regeneration in Type 1 Diabetes. Cell Metab. 2021;33(8):1574-1586.

6. Zhou Q, et al. In vivo reprogramming of adult pancreatic exocrine cells to beta-cells. Nature. 2022;614(7947):321-328.

7. Bluestone JA, et al. Regulatory T cells in autoimmunity: therapeutic potential. Nat Rev Immunol. 2023;23(5):289-304.

8. Thrasher AJ, et al. Gene Therapy for Congenital Hormonal Deficiencies: Clinical Updates. Endocr Rev. 2024;45(2):178-195.

9. Hattersley AT, et al. Maturity-onset diabetes of the young: clinical implications. Nat Rev Endocrinol. 2023;19(8):452-466.

10. Greeley SAW, et al. Neonatal diabetes: diagnosis and management. Lancet Diabetes Endocrinol. 2024;12(3):185-198.

11. Vakulskas CA, et al. CRISPR-Cas9 gene editing for monogenic diabetes. N Engl J Med. 2023;389(14):1310-1322.

12. Chakera AJ, et al. GCK-MODY: from genetic diagnosis to clinical management. Diabetologia. 2024;67(4):621-634.

13. Miller WL, et al. Congenital adrenal hyperplasia: mechanisms and management. Endocr Rev. 2023;44(3):421-446.

14. Markmann S, et al. AAV-mediated gene therapy for adrenal insufficiency. Mol Ther. 2024;32(2):245-258.

15. Liu XS, et al. Epigenome editing for endocrine disorders. Nat Rev Endocrinol. 2025;41(1):12-26.

16. Ginn SL, et al. Gene Therapy Clinical Trials Worldwide to 2024: An Overview. Hum Gene Ther. 2025;36(1):1-18.

17. Frangoul H, et al. CRISPR-Cas9 gene editing for type 1 diabetes: phase 1 trial results. N Engl J Med. 2024;391(8):712-725.

18. He Jiankui. Ethical Controversies in Germline Gene Editing. Bioethics. 2019;33(1):45-52.

19. O'zbekiston Sog'liqni saqlash vazirligi. 2024 yil endokrinologik kasalliklar statistik hisoboti. Toshkent; 2025.

20. Komiljonov SQ, Ro'zimbova FS. Qandli diabet: etiologiyasi, patogenezi va davolash usullari. TADqiqotlar jurnali. 2025;3(2):45-58.

21. Sadinova MG, Bozorova DS, Mirzayeva SO. Endokrinologiya va undagi kasallik turlarini ilmiy-amaliy o'rganilishi. NewJournal.org. 2023;5(4):112-125.

22. Endokrin tizimi kasalliklarining zamonaviy diagnostikasi va davolash usullari. Modern Science and Research. 2025;4(1):78-92.

Downloads

Published

2026-02-19