INTERFERENSIYA JARAYONIGA TA’SIR ETUVCHI NOLISONIY OMILLAR TAHLILI
Keywords:
interferensiya, ekstralingvistik omillar, til kontakti, bilingvizm, leksik o‘zlashmalar, o‘zbek tili, fors-tojik tili, arab tili, rus tili, lingvomadaniy aloqalar, til ta’siri, tillararo munosabatlar.Abstract
Mazkur maqolada lingvistik interferensiyaning shakllanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi ekstralingvistik omillar tahlil qilingan. Til taraqqiyoti va leksik tarkibning boyishi jarayonida tarixiy, ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy, madaniy hamda diniy omillarning o‘rni yoritilgan. O‘zbek tilining fors-tojik, arab va rus tillari bilan ko‘p asrlik aloqalari natijasida yuzaga kelgan til kontaktlari hamda ularning interferensiya jarayonlariga ta’siri misollar asosida ko‘rsatib berilgan. Mahmudxo‘ja Behbudiy va Sadriddin Ayniy asarlari materiallari orqali bilingvizm sharoitidagi leksik o‘zlashishlar va interferent hodisalar tadqiq etilgan. Shuningdek, o‘zbek va tojik xalqlari folklori hamda maqollarida aks etgan umumiy lingvomadaniy xususiyatlar tahlil qilinib, interferensiyaning lingvistik va ekstralingvistik omillar bilan uzviy bog‘liqligi asoslangan. Tadqiqot natijalari til kontakti, bilingvizm va interferensiya muammolarini o‘rganishda muhim nazariy ahamiyatga ega.
References
1. Бердиалиев А., Зокиров М.Т. Ўзбек ва тожик лисоний алоқаси асослари. Олий ўқув юртлари филология факультети талабалари учун қўлланма. Фарғона, 2018, –B. 6.
2. Боровков А.К. Изменения в лексике узбекского литературного языка и новый алфавит // Изв. Уз ФАН ССР, №7.
3. Давлатов С. Қашқадарё воҳаси ўзбек тўй маросимлари фольклори: Филол. фан. номз. дисс. автореф. – Тошкент, 1996; Яна ўша. An`ana va marosim – Toshkent, Fan, 2009.
4. Мирзаев М. Бухоро ўзбек ва тожик шеваларининг ўзаро муносабати тўғрисида //Ўзбек диалектологиясидан материаллар. 1-том. –Тошкент, 1961.
5. Ражабов Р. Фольклор таджиков Шахрисабза и Китаба Кашкадарьинской области Республики Узбекистан: Автореф. дисс. канд. филол. наук.– Душанбе, 2007;
6. Самадов А. Мавқеи равобити адабӣ дар эҷодиёти даҳанакии халқ ва адабиёти хаттии асрҳои X-XIV / Пайвандҳои дўстӣ ва адабӣ (Равобити адабии халқҳои тоҷик ва ўзбек дар оинаи таърих). –Тошканд: Муҳаррир, 2012. – Б. 14-32;
7. Шерназаров А.А. Қашқадарё тожик маросим фольклорида икки тиллилик ва адабий таъсир: филол. фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) илмий даражасини олиш учун ёзилган дисс.автореферати. – Самарқанд, 2018.–Б.49;
8. Шермуҳаммедов Б. Таронахои Самарқанд. Душанбе, Нашр. “Дониш”, 1966.–Б.9. Yana qarang: Хонхужаева А.С. Этнографическая лексика таджикского языка по свадебным и траурным церемониям (на материале Cамаркандского диалекта): автореф. дисс. докт. философии по филологии. – Самарканд, 2019. – 51 с.
9. Шодиева С. Ўзбек фольклорини ареал тадқиқ этишнинг баъзи масалалари // Ўзбек тили ва адабиёти. – Тошкент, 1985. – № 2. – Б. 39-42. Yana qarang: Р.Раҷабӣ. Намунае чанд аз фолклори тоҷикони Шаҳрисабзу Китоб. – Душанбе: “Пажуҳишкадаи ардумшиносӣ”, 2001; Қодиров Р. Назаре ба фолклори тоҷикони вилояти Қашқадарё. – Душанбе: Эҷод, 2005;
10. Калонтаров Я.И. “Таджикские пословицы и поговорки в сравнении с узбекскими. – Душанбе, 1969, –Б. 7.
11. Ўзбек халқ мақоллари. Тошкент, 1965. –B. 39.
12. Узбекско-русский словарь. –М., 1959. –B. 409
13. Shimada Shizuo, Tosheva Sharifa (eds.). Şadr al Din Ayni. Bukhara inqilabining tarixi. Central Eurasian Research Series. No 4. The University of Tokyo, Dept. of Islamic Area Studies, 2009. PP. 9-287;
14. https://uz.wikipedia.org/wiki/Maqol
15. https://fayllar.org/ozbekiston-respublikasi-oliy-va-orta-maxsus-talim-vazirligi-al-v19.html
