ALISHER NAVOIYNING «MUNOJOT» ASARIDA ARABIZMLARNING SEMANTIK SILJISHI VA QUR'ON MATNI BILAN INTERTEKSTUAL MUNOSABATI
Keywords:
arabizmlar, semantik siljish, semantik kengayish, terminologik mustahkamlanish, metaforalashtirish, intertekstuallik, alluziya, ildiz-rezonans, tasavvuf leksikasi, Navoiy, «Munojot», ko'p qatlamli leksik faollashtirish.Abstract
Ushbu tezis Alisher Navoiyning «Munojot» asarida qo'llanilgan arabizmlarning semantik siljish xususiyatlari va mazkur asarning Qur'on matni bilan intertekstual munosabatini o'rganishga bag'ishlangan. Tadqiqot ishida asarning to'liq leksik tarkibi tahlil qilinib, arabcha ildizga mansub 295 ta leksema aniqlandi hamda, shulardan tasavvufiy semantik maydonga kiruvchi 87 tasi chuqur semantik tahlil qilindi. Shuningdek, kengayish, terminologik mustahkamlanish, metaforalashtirish va torayish kabi semantik siljish turlari aniqlandi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, bir qator leksemalarda semantik siljish va intertekstual murojaat bir vaqtda sodir bo'lib, «ko'p qatlamli leksik faollashtirish» deb atalgan yangi lingvistik hodisani yuzaga keltiradi. Ushbu hodisa 23 ta leksemada qayd etilgan.
References
1. Yo'ldoshev M. Navoiy asarlari tilining izohli lug'ati. - Toshkent: Fan, 2013. - 648 b.
2. Qo'ng'urov R. O'zbek tilida arabizmlar. - Toshkent: Fan, 1975. - 204 b.
3. Ibrohimov S. XV asr o'zbek adabiy tili. - Toshkent: Fan, 1967. - 188 b.; Hamidova M. Navoiy asarlarida arabcha qo'shimchalar. - Toshkent: Fan, 1989.
4. Berthels E.E. Navoiy: Tajribai ahvoli va asarlari. - Toshkent: Fan, 1965.; Sharafiddinov O. Alisher Navoiy lirikasi. - Toshkent: Fan, 1983.
5. Navoiy A. Munojot. - Toshkent: G'afur G'ulom nomidagi NMIK, 1991. - 128 b.
6. Ibn Manzur. Lisaan al-Arab. 15 jild. - Bayrut: Dar Sader, 1994. (Arabcha)
7. Arutunova N.D. Yazyk i mir cheloveka. - Moskva: Yazyki russkoy kultury, 1999.
8. Kristeva J. Word, Dialogue and Novel // The Kristeva Reader. - Oxford: Blackwell, 1986.
9. Mahmudov N. Tilning muazzam olami. - Toshkent: Ma'naviyat, 2012. - 304 b.
