O'ZBEK TILI OVOZLI KORPUSINI RIVOJLANTIRISHNING ZAMONAVIY LINGVISTIK VA TEXNIK MASALALARI
Keywords:
Nutq korpusi, hisoblash lingvistikasi, sun'iy intellekt, avtomatik nutqni aniqlash (ASR), matnni nutqqa aylantirish (TTS), lingvistik annotatsiya, akustik model, neyron tarmoqlari, dialektologiya,raqamlashtirish.Abstract
Ushbu ilmiy maqola hisoblash tilshunosligining eng dinamik va dolzarb sohalaridan biri bo'lgan o'zbek tilining nutq korpusining shakllanishi, me'moriy tuzilishi, lingvistik annotatsiya bosqichlari va texnik infratuzilmasining rivojlanishini har tomonlama tahlil qiladi. Tadqiqotda sun'iy intellekt tizimlari, ovozli yordamchilar, avtomatik nutqni aniqlash (ASR) va matndan nutqqa (TTS) modellarini tayyorlashda neyron tarmoqlarining imkoniyatlari o'rganiladi. Maqolada o'zbek tilining nutq bazasini boyitishda duch keladigan fonetik, dialektal va raqamli muammolar tasniflanadi, xalqaro standartlarga mos keladigan amaliy yechimlar va me'moriy dasturiy ta'minot modellari taklif etiladi.
References
1. Elov B., Primova M., Amirkulov M. O'zbek tili korpusi: Tarixiy rivojlanishi, maqsad va vositalari. Monografiya. – Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti, 2023. – 180 b.
2. Yusupov Sh. Kompyuter lingvistikasida nutqiy korpus kirish va lingvistik annotatsiya asoslari. O'quv qo'llanma. – Farg‘ona: Klassik nashriyoti, 2022. – 215 b.
3. Po'latov A. Kompyuter lingvistikasi (O'zbek tiliga asoslangan materiallar). – Toshkent: Akademnashr, 2011. – 280 b.
4. Rabiner L., Juang B.H. Nutqni aniqlash asoslari. – Prentice Hall, 1993. – 507 b.
5. O'zbek tili elektron korpusi rasmiy platformasi. [Elektron manba]. URL: uzbekcorpus.uz (Murojaat sanasi: 06/08/2026).
6. Mozilla Common Voice Open loyihasi. [Elektron manba]. URL: mozilla.org (Murojaat sanasi: 06/01/2026).
7. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari: "Sun'iy intellekt va milliy tillarni raqamlashtirish muammolari". – Toshkent: O‘zMU nashriyoti, 2024. – B. 89-97.
8. Abduaxadov A Neyron vositalari yordamida o'zbekcha nutq signallarini qayta ishlash texnologiyalari // Axborot texnologiyalari va muammolari jurnali. – Samarqand, 2025. – No 3. – B. 42-49.
