API-LAR ORQALI AVTOMATLASHTIRILGAN MA’LUMOT YIG‘ISH
Keywords:
API arxitekturasi, Avtomatlashtirilgan ma’lumot yig‘ish, RESTful xizmatlar, Asinxron dasturlash, Ma’lumotlar agregatsiyasi, Kiberxavfsizlik, JSON/Protocol Buffers, Tarmoq samaradorligi.Abstract
Ushbu tadqiqot heterogen va taqsimlangan axborot muhitlarida API (Application Programming Interface) interfeyslari orqali ma’lumotlarni avtomatlashtirilgan yig‘ish (Data Acquisition) jarayonlarini optimallashtirish muammosiga bag‘ishlangan. Tadqiqotning dolzarbligi katta hajmdagi strukturalanmagan ma’lumotlarni real vaqt rejimida qayta ishlash zaruriyati va an’anaviy metodlarning (Web Scraping) tarmoq polimorfizmiga nisbatan past adaptivligi bilan belgilanadi.Maqolada ma’lumotlarni yig‘ishning samaradorligini oshirish maqsadida REST, GraphQL va gRPC protokollarining o‘tkazuvchanlik xarakteristikalari hamda Asinxron I/O (Input/Output) modellarining hisoblash resurslariga ta’siri matematik modellashtirilgan. Kiberxavfsizlik aspektida OWASP API Security xavf-xatarlarini minimallashtirish uchun dinamik autentifikatsiya va Rate-Limiting algoritmlarining yangi modifikatsiyasi taklif etilgan.
References
1. Bayer, G., & Richards, S. (2022). Advanced API Architecture: Mastering Design, Connectivity, and Security. O'Reilly Media.
2. OWASP Foundation. (2023). API Security Top 10 Project. [Online]. Available: https://owasp.org/www-project-api-security/ (Kiberxavfsizlik standartlari uchun).
3. Richardson, L., & Sam Ruby. (2013). RESTful Web Services. O'Reilly Media, Inc.
4. Indrasiri, K., & Kuruppu, D. (2020). gRPC: Up and Running: High-Performance Cloud-Native Inter-Service Communication. O'Reilly Media.
5. Harold, E. R. (2013). Java Network Programming: Developing Networked Applications. O'Reilly Media (Tarmoq protokollari va so'rovlar nazariyasi).
6. Gulyamov, S. S. va boshqalar. (2020). Raqamli iqtisodiyotda blokcheyn texnologiyalari. T.: "Iqtisodiyot" nashriyoti. (Ma'lumotlar agregatsiyasi va zamonaviy AKT yo'nalishlari bo'yicha mahalliy manba).
7. Python Software Foundation. (2024). Asynchronous I/O (asyncio)Documentation. https://docs.python.org/3/library/asyncio.html
8. Hartl, A. (2021). GraphQL in Action. Manning Publications.
9. Almousa, M., & Al-Seyab, R. (2021). "A Comparative Study of REST and GraphQL for Web Data Acquisition." International Journal of Computer Applications, 174(12).

