SUD-TIBBIY EKSPERTIZADA SUN’IY INTELLEKT VA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
Keywords:
sun’iy intellekt, sud-tibbiy ekspertiza, raqamli texnologiyalar, mashinaviy o‘rganish, kompyuter ko‘rishi, neyron tarmoqlar, biometrik identifikatsiya, toksikologik tahlil, raqamli dalillar, avtomatlashtirilgan diagnostika, algoritmik xolislik, ma’lumotlar xavfsizligi, sud-huquqiy tizimAbstract
Mazkur ilmiy maqolada sud-tibbiy ekspertiza amaliyotida sun’iy intellekt (SI) va raqamli texnologiyalarning qo‘llanilish istiqbollari, diagnostik aniqlikni oshirishdagi o‘rni hamda ekspert xulosalarining ishonchliligini mustahkamlashga xizmat qiluvchi innovatsion mexanizmlar tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida sud-tibbiy ekspertizaning turli yo‘nalishlarida — travmatologik shikastlanishlarni baholash, o‘lim sababini aniqlash, biologik izlarni identifikatsiya qilish, toksikologik tahlillarni optimallashtirish, shuningdek, hujjatlashtirish va dalillarni raqamli qayd etish jarayonlarida SI asosidagi algoritmlarning qo‘llanish imkoniyatlari ilmiy yondashuv asosida yoritiladi.
Maqolada mashinaviy o‘rganish, chuqur neyron tarmoqlar, kompyuter ko‘rishi va tabiiy tilni qayta ishlash texnologiyalarining sud-tibbiy ekspertiza tizimiga integratsiyasi natijasida ekspertiza jarayonlarining tezkorligi va aniqligi ortishi, inson omili bilan bog‘liq xatoliklar kamayishi, hamda murakkab holatlarda qaror qabul qilish mexanizmlarining ilmiy asoslanganligi kuchayishi mumkinligi ko‘rsatib beriladi. Shu bilan birga, SI texnologiyalarini sud-tibbiy sohada qo‘llashda yuzaga keladigan muhim muammolar — algoritmik xolislik (bias), ma’lumotlar xavfsizligi, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish, sud jarayonlarida dalil sifatida qabul qilish mezonlari hamda ekspertning huquqiy javobgarligi kabi masalalar ham kompleks tahlil qilinadi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sud-tibbiy ekspertiza tizimida raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni bosqichma-bosqich joriy etish ekspertiza sifatini oshirish, tibbiy-huquqiy qarorlarning ishonchliligini kuchaytirish hamda sud organlari uchun tezkor va asosli xulosalar taqdim etish imkonini beradi. Maqolada ushbu yo‘nalishda amaliy tavsiyalar ishlab chiqilib, sud-tibbiy ekspertlar, IT mutaxassislar va huquqshunoslar o‘rtasida integratsion hamkorlikni kuchaytirish zarurligi ilmiy jihatdan asoslab beriladi.
References
1. Saini, K., Sonone, S.S., Sankhla, M.S. (eds.) Artificial Intelligence in Forensic Science: An Emerging Technology in Criminal Investigation Systems. CRC Press, 2024, 206 pp. Bu kitob forensika va jinoyat tergov tizimlarida sun’iy intellekt imkoniyatlari haqida keng qamrovli tahlilni taqdim etadi.
2. Chaudhary, N.K., Patel, A., Mishra, A. (eds.) Artificial Intelligence and Digital Forensics: Advancements, Applications, Challenges, and Solutions. CRC Press, 2026, 236 pp. AI’ning raqamli forensika sohasida qo‘llanishi va muammolari ko‘rib chiqilgan.
3. Zaheen, U., Rakha, A., Hassan, Q., Khan, M.F., Akhtar, S., Munawar, A. “A systematic review about the evolving role of artificial intelligence in various fields of forensic medicine.” J Forensic Leg Med. 2026;117:103043. Xalqaro tizimli sharh maqolasi.
4. Gupta, R.R. “Role of artificial intelligence (AI) in forensic and medical sciences.” IP Int J Forensic Med Toxicol Sci. 2023;8(2):47. Forensika va tibbiyotda AI roli haqida maqola.
5. Kumar S., Shah B., Shandil A., Singh O.G. “Use of artificial intelligence in the field of forensic medicine & criminal investigation: A way forward.” IP Int J Forensic Med Toxicol Sci. 2024;9(2):73-76. AI va jinoyat tergovda qo‘llash haqida maqola.
6. Patel, K. Artificial Intelligence in Forensic Medicine. IJRaset, 2025; maqola tibbiy ekspertizadagi AI qo‘llanilishi haqida.
7. Sadykov, M.B., Begaliyev, Y.N., Bakhteev, D.V., va boshqalar. “Use of artificial intelligence and human chipping in forensic medicine: a review.” Russian Journal of Forensic Medicine 2024;10(1):79-87. Xorijiy ekspertiza tahlili.
8. Application and performance of artificial intelligence technology in forensic odontology – A systematic review. Legal Med. 2021;48:101826. Forensik odontologiyada AI qo‘llash bo‘yicha tizimli sharh.
9. Du, X., Hargreaves, C., et al. “SoK: Exploring the State of the Art and the Future Potential of Artificial Intelligence in Digital Forensic Investigation.” arXiv:2012.01987, 2020. Raqamli forensika va AI bo‘yicha akademik sharh.
10. Nurkeyeva, D.R., Begaliyev, Y.N., Abzalbekova, M.T., Biyebayeva, A.A., Zhaxybekova, F.S. “On using artificial intelligence in procedural decision-making in forensic medical examination.” Russian Journal of Forensic Medicine Vol.10, No.4 (2024):578-588. AI’ni sud-tibbiy ekspertizadagi qaror qabul qilishda qo‘llash.
11. Yo‘lchiyeva, M.Sh., Eshonqulova, M.A., Soatov, B.B. “Tibbiyotda sud-tibbiy ekspertiza va zamonaviy metodlar.” Intl Scientific Practical Conference Proceedings, 2025; maqola tomografiya va zamonaviy metodlarni tahlil qiladi.
12. Isroilova, X.S. “Elektron sog‘liqni saqlash tizimida sun’iy intellektni joriy etish: muammolar va samarali yechimlar.” Intl Conf on Multidisciplinary Sciences & Educational Practices, 2025; 232-235. SI va raqamli sog‘liqni saqlash.
13. Hamroyev, A.Sh., Daminova, M.M., Mamirova, E.K. “Tibbiyotda kasallikni erta aniqlash uchun sun’iy intellekt texnologiyalarining qo‘llanilishi.” Intl Journal of Science, 2024; maqola diagnostikada SI’ni ko‘rib chiqadi.
14. Karimjonova, M. “Sun’iy intellekt asosida tibbiy diagnostika tizimlari.” Obrazovanie Nauka Innovatsionnye Idei v Mire,2025;79(2):329-331.
