COVID-19DAN KEYINGI POSTVIRUS SINDROM: IMMUNOPATOGENEZ VA GEMODINAMIK BUZILISHLAR
Keywords:
COVID-19, postvirus sindromi, immunopatogenez, gemodinamik buzilishlar, sitokin stormi, endotelial disfunksiya, kardiovaskulyar disbalans, surunkali yallig‘lanish, ortostatik intolerans, reabilitatsiya, autoimmun reaktsiya, funksional holatAbstract
COVID-19 pandemiyasi nafaqat o‘tkir respirator kasalliklarni keltirib chiqardi, balki ko‘plab bemorlarda kasallikdan so‘ng surunkali holatlar, ya’ni postvirus sindromini yuzaga keltirdi. Post-COVID-19 sindromi (PCS) turli organ tizimlarida immunopatologik va gemodinamik buzilishlar bilan namoyon bo‘lib, bemorlarning funksional holati va hayot sifatiga sezilarli ta’sir qiladi. Immunopatogenez jihatidan, PCS organizmda surunkali yallig‘lanish, sitokin stormi qoldiqlari, limfotsit va makrofag funksiyalarining o‘zgarishi, autoimmun reaktsiyalar va endotelial disfunksiya orqali namoyon bo‘ladi. Gemodinamik o‘zgarishlar esa kardiovaskulyar tizimda periferik va markaziy qon aylanishining disbalansi, kapillyar permeabilite oshishi, trombogen holatlar va miokard funksiyasining buzilishi orqali ifodalanadi. Post-COVID-19 sindromi simptomatik jihatdan charchoq, dispne, palpitatsiya, ortostatik intolerans, gipotoniya va vazn o‘zgarishlari bilan birga kechishi mumkin. Ushbu maqolada PCS ning immunopatogenez mexanizmlari, gemodinamik buzilishlar, klinik ko‘rinishlari, diagnostik yondashuvlar va davolash strategiyalari ilmiy asoslangan tarzda tahlil qilinadi. Shu bilan birga, postvirus holatlarini boshqarish va bemorlarni reabilitatsiya qilishda integrativ va individual yondashuvning ahamiyati muhokama qilinadi.
References
1. Carfì, A., Bernabei, R., & Landi, F. Persistent Symptoms in Patients After Acute COVID-19. JAMA, 2020, vol. 324(6), pp. 603–605.
2. Nalbandian, A., et al. Post-acute COVID-19 syndrome. Nature Medicine, 2021, vol. 27, pp. 601–615.
3. Greenhalgh, T., Knight, M., A’Court, C., Buxton, M., & Husain, L. Management of post-acute COVID-19 in primary care. BMJ, 2020, vol. 370, m3026.
4. Sudre, C.H., et al. Attributes and predictors of long COVID. Nature Medicine, 2021, vol. 27, pp. 626–631.
5. Lopez-Leon, S., et al. More than 50 long-term effects of COVID-19: a systematic review and meta-analysis. Scientific Reports, 2021, vol. 11, 16144.
6. Puntmann, V.O., et al. Outcomes of cardiovascular magnetic resonance imaging in patients recently recovered from coronavirus disease 2019. JAMA Cardiology, 2020, vol. 5(11), pp. 1265–1273.
7. Carli, G., et al. Autonomic and vascular function after COVID-19 infection: emerging evidence. Frontiers in Physiology, 2021, vol. 12, 739014.
8. Dennis, A., et al. Multi-organ impairment in low-risk individuals with post-COVID-19 syndrome. medRxiv, 2020, preprint.
9. Blomberg, B., et al. Long COVID in a prospective cohort of home-isolated patients. Nature Medicine, 2021, vol. 27, pp. 1607–1613.
10. Becker, R.C. COVID-19 update: Covid-19-associated coagulopathy. Thrombosis Research, 2020, vol. 191, pp. 1–14.
11. Huang, C., et al. 6-month consequences of COVID-19 in patients discharged from hospital: a cohort study. The Lancet, 2021, vol. 397(10270), pp. 220–232.
12. Mehandru, S., & Merad, M. Pathological sequelae of long-haul COVID. Nature Immunology, 2022, vol. 23, pp. 194–202.

